Konstantinos Kanaris

Kanaris lindi në Psara, një ishull shkëmbor pranë Kios, banorët e të cilit jetonin nga deti, ndoshta rreth vitit 1790; viti i saktë nuk dihet. U rrit në anije tregtare dhe ishte kapiten anijeje kur nisi Revolucioni grek më 1821. Psara, së bashku me Hidrën dhe Specën, i dha revolucionit flotën e saj: brigantina tregtare të shndërruara në anije lufte dhe varka të vjetra të shndërruara në πυρπολικά (anije zjarrvënëse), të mbushura me katran, barut dhe dru të thatë, që drejtoheshin kundër një anijeje armike, ndizeshin dhe braktiseshin në çastin e fundit.

Në prill 1822 një forcë osmane zbarkoi në Kio dhe vrau ose skllavëroi një pjesë të madhe të popullsisë, një masakër që tronditi Evropën. Natën e 6 kundër 7 qershorit 1822 (sipas kalendarit të vjetër), ndërsa flota osmane ishte ankoruar përballë Kios duke festuar fundin e Ramazanit, Kanaris e afroi anijen e tij zjarrvënëse pranë anijes flamurtare të Kapudan Pashës, admiralit osman, dhe i vuri zjarrin. Anija shpërtheu; admirali dhe një numër i madh i njerëzve të tij vdiqën, ndërsa Kanaris shpëtoi me një varkë të vogël. Më vonë po atë vit dogji një tjetër anije osmane përballë Tenedosit.

Pas pavarësisë i shërbeu shtetit të ri për më shumë se pesëdhjetë vjet: si oficer detar dhe admiral, si ministër dhe disa herë si kryeministër, mes të tjerash më 1864 dhe sërish më 1877. Mori pjesë në lëvizjen që rrëzoi mbretin Oton më 1862. Vdiq në Athinë në shtator 1877, në detyrë si kreu i një qeverie uniteti kombëtar, dhe është varrosur në Varrezat e Para të Athinës.

Kanaris nuk shkroi libra; vepra e tij ishin disa sulme natën që e ndryshuan luftën në det. Flota osmane kishte anije të mëdha linje me shumë topa; grekët kishin anije tregtare të vogla dhe të shpejta. Anijet zjarrvënëse ishin arma që bëri diferencën, dhe Kanaris u bë mjeshtri i tyre. Ajo që i bëri të famshme sulmet e tij ishte gjakftohtësia që kërkonin: ekuipazhi duhej ta çonte një varkë shpërthyese ngjitur me trupin e anijes armike, ta mbërthente atje me grepa, të ndizte fitilin dhe të largohej me rrema para se të përhapej zjarri. Një gabim i vetëm do të thoshte vdekje.

Djegia e anijes flamurtare te Kioja në qershor 1822 ishte goditja më spektakolare e gjithë luftës. Erdhi vetëm disa javë pas masakrës së Kios, dhe grekët e panë si hakmarrje; për Evropën ishte provë se kryengritësit dinin të luftonin. Poeti francez Victor Hugo shkroi një poezi me titull Canaris në përmbledhjen e tij Les Orientales (1829), dhe piktorë në Paris e Londër pikturuan anijen në flakë. Kanaris vazhdoi të luftonte: përballë Tenedosit më 1822, dhe më 1825 udhëhoqi një përpjekje të guximshme për të djegur flotën egjiptiane brenda portit të Aleksandrisë, e cila dështoi, por e alarmoi armikun. Kur ishulli i tij, Psara, u shkatërrua nga flota osmane më 1824, ai ishte nga ata që shpëtuan dhe vazhduan luftën.

Në kohë paqeje ishte një njeri i qetë, gati i heshtur, i respektuar nga të gjitha partitë sepse shihej si i ndershëm. Kjo nam është arsyeja pse u thirr të drejtonte qeverinë në çaste të vështira, edhe kur ishte i moshuar.

Çdo fëmijë grek mëson për Kanarisin në shkollë, zakonisht rreth 25 marsit, Ditës së Pavarësisë, kur heronjtë e 1821-shit përkujtohen me shfaqje shkollore dhe poezi. Rrugë dhe sheshe me emrin Κανάρη ka pothuajse në çdo qytet grek, dhe Marina greke ia ka dhënë emrin e tij disa anijeve luftarake, përfshirë një fregatë moderne. Në Psara, ishulli i vogël nga vinte, kujtimi i tij është kudo, dhe shkatërrimi i Psarës më 1824 kujtohet në poezinë e famshme të shkurtër të Dionisios Solomosit «Η καταστροφή των Ψαρών» (Shkatërrimi i Psarës), të cilën nxënësit mund ta lexojnë në pak minuta. Në Muzeun Kombëtar Historik në Athinë mund të shihni portrete dhe relike të kapitenëve të anijeve zjarrvënëse. Një nxënës mund të fillojë duke lexuar historinë e shkurtër të natës te Kioja, pastaj të kërkojë piktura të anijes flamurtare në flakë.

• Askush nuk e di saktë kur lindi: jepen data midis rreth 1790 dhe 1795.
• Victor Hugo, autori i Të mjerëve, shkroi një poezi për nder të tij.
• Ishte kryeministër i Greqisë kur vdiq më 1877, në moshën mbi tetëdhjetë vjeç.
• Ishulli i tij i lindjes, Psara, u shkatërrua nga flota osmane më 1824; ai shpëtoi dhe vazhdoi të luftonte edhe tre vjet të tjera.