Ibiku

Ibiku lindi në Regjion, një qytet grek në majë të çizmes italiane, sot Reggio Calabria. Autorët e lashtë i japin të atit disa emra të ndryshëm dhe nuk pajtohen për datat e tij. Fjalori bizantin i njohur si Suda e vendos në Samos në kohën e mbretit Krez, rreth 564–561 p.e.s., por historitë moderne zakonisht i vendosin vitet e tij në Samos nën tiranin Polikrat, rreth 537–523 p.e.s. Në oborrin e Polikratit, shfaqje të kushtueshme të këngës korale, me poezi, muzikë dhe vallëzim, argëtonin të ftuarit dhe njëkohësisht shpallnin lavdinë e sundimtarit. Më vonë dijetarët e Aleksandrisë e renditën Ibikun ndër nëntë poetët lirikë të kanunit grek.

Për vdekjen e tij nuk dihet asgjë e sigurt. Një histori e famshme, e treguar shekuj më vonë në një epigram të Antipatrit të Sidonit, nga Plutarku dhe nga Suda, thotë se cubat e sulmuan në një vend të shkretë, sipas disa varianteve pranë Korintit. Duke vdekur, ai thirri një tufë krillash që kalonte ta hakmerrej. Më vonë, në teatër, një nga vrasësit pa krilla mbi kokë dhe bërtiti: «Ja hakmarrëset e Ibikut!», dhe krimi u zbulua. «Krillat e Ibikut» u bënë proverb, por historia është legjendë, jo dëshmi historike.

Ibiku shkroi në një greqishte letrare që përzien tipare doriane dhe eoliane me një ngjyrë të fortë epike. Poezitë e ruajtura ndahen në dy grupe: këngë rrëfimtare për mitet, afër mënyrës së poetit më të vjetër Stesikori, dhe pjesë më personale për dashurinë dhe lavdërimin. Një fragment papirusi nga Egjipti, i përcjellë pa emrin e autorit por zakonisht i atribuuar atij, lavdëron bukurinë dhe famën e Polikratit të ri. Ai përdor një mjet të njohur: poeti lë mënjanë një temë për t’u përqendruar te ajo që ka vërtet rëndësi, personi që lavdërohet.

Poezitë e dashurisë janë arsyeja pse lexuesit e lashtë e kujtonin. Në fragmentin 286, të cituar nga Athenaiosi te Deipnosofistët, në pranverë lulëzojnë ftonjtë, të ujitur nga lumenjtë, atje ku ndodhet kopshti i paprekur i Virgjëreshave, dhe sythat e hardhisë rriten nën degë me hije. Pastaj pamja kthehet: për poetin dashuria nuk pushon në asnjë stinë, por sulmon si era e veriut e Trakës me vetëtima. Në fragmentin 287, Erosi e shikon nën qepalla të errëta dhe e hedh në rrjetat e Afërditës; poeti dridhet si një kalë garash i vjetër dhe i shpërblyer që detyrohet të garojë sërish. Te Parmenidi i Platonit (137a) filozofi e kujton këtë kalë, dhe te Fedri Sokrati huazon një varg tjetër të Ibikut.

Në Greqi sot Qendra e Gjuhës Greke ofron në internet fragmentet 286 dhe 287, me tekstin e lashtë, përkthime në greqishten e sotme dhe shënime. Odiseas Elitis, në librin Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου (Ditari i një prilli të padukshëm), e quan Ibikun «ερωτομανέστατο» (më të dashuruarin). Në Gjermani Friedrich Schiller e ktheu legjendën në baladën Die Kraniche des Ibykus (Krillat e Ibikut) në vitin 1797, pasi Gëtja ia la atij subjektin. Provoni këtë: hapni fragmentin 286 me përkthimin në greqishten e sotme, gjeni ftonjtë dhe hardhitë dhe shkruani dy fjali tuajat: «Η κυδωνιά ανθίζει» (Ftoi lulëzon) dhe «Το αμπέλι μεγαλώνει» (Hardhia rritet). Pastaj shtoni edhe një për një bimë që shihni nga dritarja juaj.

• Kanuni aleksandrin i nëntë poetëve lirikë e vendoste Ibikun pranë Safos, Alkeut, Alkmanit, Stesikorit, Anakreontit, Simonidit, Pindarit dhe Bakilidit.
• Fragmenti 286 mbijeton vetëm sepse Athenaiosi e citoi në një libër me biseda në gosti, të shkruar më shumë se shtatë shekuj pas Ibikut.
• Shprehja «αἱ Ἰβύκου γέρανοι» (krillat e Ibikut) u bë proverb për një krim të zbuluar në mënyrë të papritur.
• Gëtja fillimisht mendonte ta shkruante vetë baladën e krillave, pastaj ia la subjektin Schillerit dhe i dërgoi këshilla për zogjtë.