Eksekias

Pothuajse gjithçka që dimë për Eksekiasin vjen nga vazot e tij. Asnjë autor antik nuk tregon jetën e tij, prandaj nuk ka data të sigurta për lindjen apo vdekjen. Studiuesit e vendosin punën e tij në Athinë, në çerekun e tretë të shekullit VI p.e.s., rreth 550–525 p.e.s., kohë kur tirani Pisistrat e qeverisi qytetin për periudha të gjata. Në greqisht emri i tij është Εξηκίας; me shkronja latine shkruhet Exekias ose Execias. Mbi vetë vazot zakonisht shkruhet ΕΧΣΕΚΙΑΣ, me ki dhe sigma aty ku greqishtja e mëvonshme përdor një shkronjë të vetme, ksi.

Eksekiasi nënshkruante në dy mënyra. Në dy vazo shkroi se i kishte pikturuar dhe punuar vetë; në rreth dhjetë ose njëmbëdhjetë të tjera nënshkroi vetëm si poçar, me foljen «bëri». Specialistët i atribuojnë edhe vazo të tjera sipas stilit, dhe sot rreth dyzet objekte lidhen me të. Disa nga vazot e tij kanë edhe fjalët «Onetoridi është i bukur», një mbishkrim lavdërimi për një të ri athinas, në modë në atë kohë. Shumë nga vazot e tij nuk u gjetën në Greqi, por në varre etruske në Vulçi të Italisë, ku qeramika athinase vlerësohej dhe varrosej bashkë me të vdekurit. Prandaj veprat e tij më të mira sot ndodhen në Romë, Londër, Mynih dhe muze të tjerë jashtë Greqisë.

Eksekiasi punonte me teknikën e figurave të zeza: figurat pikturoheshin me një llak të zi me shkëlqim mbi argjilën portokalli, dhe detajet e holla, si flokët, mantelet dhe armatura, gdhendeshin me një majë të mprehtë. Vijat e tij janë jashtëzakonisht të sakta, dhe skenat e tij janë të qeta, por plot tension.

Në amforën e Vatikanit (inventari 16757, rreth 540–530 p.e.s.) Akili ulet majtas, ende me përkrenare, dhe Ajaksi ulet djathtas. Shkronja të pikturuara japin emrat e tyre, dhe secili thotë një numër: Akili katër, Ajaksi tre, fjalë që në greqishten e re janë τέσσερα dhe τρία. Asnjë tekst antik i ruajtur nuk e tregon këtë histori; ajo njihet kryesisht nga vazot. Ana tjetër tregon binjakët Kastor dhe Poluks me prindërit e tyre Ledën dhe Tindarin. Në një amforë të British Museum (rreth 540 p.e.s.) Akili vret mbretëreshën e amazonave Pentesileja, dhe të dy emrat janë shkruar pranë tyre. Në një amforë në Boulogne-sur-Mer, Eksekiasi tregon Ajaksin vetëm, duke përgatitur shpatën për vdekjen e vet, dhe jo vetë aktin. Kupa e tij në Mynih (inventari 8729) e kthen pjesën e brendshme në det: Dionisi udhëton me një anije, nga direku rritet një hardhi me rrush dhe delfinët notojnë përreth. Sy të mëdhenj të pikturuar zbukurojnë pjesën e jashtme.

Në Greqi, Eksekiasi është pjesë e çdo historie të artit antik. Historia online e artit antik grek e Qendrës për Gjuhën Greke e quan piktorin më të rëndësishëm të gjithë stilit me figura të zeza dhe paraqet amforën e tij të Vatikanit. Megjithatë, veprat e tij të nënshkruara më të famshme ndodhen në muze të huaj, prandaj shumica e nxënësve e njohin nga fotografitë. Provojeni me foton e amforës së Vatikanit në këtë faqe. Fillimisht thoni kush ulet ku: Ο Αχιλλέας κάθεται αριστερά (Akili ulet majtas) dhe Ο Αίαντας κάθεται δεξιά (Ajaksi ulet djathtas). Pastaj thoni numrat e tyre: τέσσερα (katër), τρία (tre). Së fundi, dalloni tri gjëra: figurën e pikturuar, fjalët antike të shkruara mbi vazo dhe etiketën moderne të muzeut pranë saj.

• Në vazot e tij emri shkruhet ΕΧΣΕΚΙΑΣ, me ΧΣ aty ku greqishtja e mëvonshme shkruan Ξ.
• Piktorë të mëvonshëm e përsëritën skenën e tij me Akilin dhe Ajaksin duke luajtur në rreth 150 vazo.
• Krateri kupë më i vjetër i ruajtur, një enë e gjerë për përzierjen e verës, është zbukuruar nga Eksekiasi.
• Nënshkrimi i tij në amforën e Vatikanit flet me zërin e vetë vazos: «Eksekiasi më pikturoi dhe më bëri».