Tasos Liwaditis

Liwaditis urodził się w Atenach 20 kwietnia 1922 roku i dorastał w zwykłych dzielnicach miasta, które później wypełniły jego poezję. Zapisał się na wydział prawa Uniwersytetu Ateńskiego, ale wojna i niemiecka okupacja wszystko przerwały. Jak wielu młodych ludzi z jego pokolenia przystąpił do ruchu oporu przez lewicowe organizacje młodzieżowe i przez większą część życia pozostał wierny lewicy.

W czasie wojny domowej został aresztowany i w latach 1948–1951 był przetrzymywany w obozach, do których państwo greckie zsyłało swoich przeciwników politycznych: na wyspie Lemnos, na Makronisos, w osławionym obozie „reedukacji”, oraz na Agios Efstratios, którą Grecy nazywają Ai Stratis. Tam, wśród innych zesłanych pisarzy i artystów, nadal pisał; na Makronisos zaczął wiersze tomu Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου. Po zwolnieniu wydał w 1952 roku swój pierwszy tom i pracował jako dziennikarz, przede wszystkim jako krytyk poezji lewicowej gazety Αυγή.

W latach 60. i 70. jego poezja się zmieniła. Rozczarowania lewicy, dyktatura z lat 1967–1974 i jego własne rosnące skupienie na sobie doprowadziły go do cichszego, bardziej osobistego głosu, a w ostatnich latach prowadził w Atenach skromne, niemal odosobnione życie. Pisał do końca. Zmarł w Atenach 30 października 1988 roku; jego ostatnie rękopisy wydano po jego śmierci.

Twórczość Liwaditisa dzieli się na dwa okresy. Wczesne wiersze, od Μάχη στην άκρη της νύχτας (Bitwa na skraju nocy, 1952) i Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου (Wieje na rozdrożach świata, 1953) po Καντάτα (Kantata, 1960), to długie, retoryczne wiersze walki, pisane dla towarzyszy i dla biednych, pełne nadziei na lepszy świat. Mówią o wygnaniu, o poległych w wojnie domowej, o matkach i robotnikach, namiętnym, otwartym głosem przeznaczonym do głośnej lektury.

Jego teksty piosenek należą do tego samego świata. Z Mikisem Theodorakisem napisał Δραπετσώνα, piosenkę o biednej rodzinie ze slumsów Pireusu, której dom zostaje zburzony, oraz Βρέχει στη φτωχογειτονιά (Pada deszcz w biednej dzielnicy), śpiewaną w filmie Συνοικία το όνειρο (Dzielnica marzeń, 1961). Drapetsona w wykonaniu Grigorisa Bithikotsisa stała się klasyką lat 60.

Od Νυχτερινός επισκέπτης (Nocny gość, 1972), a zwłaszcza w Βιολέτες για μια εποχή (Fiołki dla pewnej epoki, 1985) i Μικρό βιβλίο για μεγάλα όνειρα (Mała książka dla wielkich marzeń, 1987), pisał krótkie poematy prozą, niemal przypowieści. Samotny człowiek idzie nocą przez miasto, rozmawia z Bogiem, z umarłymi, z własnym dzieciństwem; zwykłe przedmioty, krzesło, lampa, płaszcz, stają się dziwne i czułe. Ton jest melancholijny, ale pełen współczucia i cichego, nieoczekiwanego humoru. Te książki, które wielu krytyków uważa za jego najlepsze, uczyniły go jednym z najbardziej kochanych greckich poetów końca XX wieku.

Liwaditis jest dziś jednym z najczęściej udostępnianych greckich poetów: krótkie fragmenty jego późnych poematów prozą nieustannie krążą w mediach społecznościowych, w szkolnych zeszytach i na plakatach, często wśród ludzi, którzy nigdy nie przeczytali całego tomu poezji. Jego zebrane wiersze są zawsze dostępne. Δραπετσώνα i Βρέχει στη φτωχογειτονιά wciąż się śpiewa, zarówno w oryginalnych nagraniach, jak i w wykonaniu młodszych piosenkarzy. Uczący się może posłuchać Drapetsony i śledzić jej prostą, wzruszającą historię, a potem otworzyć Βιολέτες για μια εποχή i czytać jeden krótki wiersz dziennie: zdania są jasne, obrazy konkretne, a każdy utwór ma zaledwie kilka linijek.

• Był przetrzymywany w obozach na trzech wyspach, Lemnos, Makronisos i Ai Stratis, zanim wydał choćby jedną książkę.
• Jego wczesne wiersze czytano na głos na wiecach politycznych; późne czyta się samotnie nocą.
• Piosenka Δραπετσώνα opowiada historię rodziny, której baraka zostaje zburzona przez władze.
• Niektóre z jego ostatnich wierszy wydano dopiero po jego śmierci w 1988 roku.