Spiridon Marinatos

Marinatos urodził się 17 listopada 1901 roku (4 listopada według starego kalendarza) w Liksuri na wyspie Kefalinia. Studiował na Uniwersytecie Ateńskim, a później w Berlinie i Halle w Niemczech; w 1919 roku, jeszcze jako student, wstąpił do Greckiej Służby Archeologicznej. Wysłano go na Kretę, gdzie w 1929 roku został eforem starożytności i dyrektorem Muzeum w Heraklionie (do 1937 roku), siedziby wielkich zbiorów minojskich. Na Krecie prowadził wykopaliska w wielu miejscach, m.in. w 1932 roku w Amnisos, dawnym porcie Knossos, gdzie znalazł minojską willę zdobioną malowidłami lilii, a w ruinach warstwę pumeksu, lekkiej skały wulkanicznej wyrzucanej podczas erupcji.

W 1939 roku został profesorem archeologii na Uniwersytecie Ateńskim i w tym samym roku kopał pod Termopilami, gdzie na niewielkim wzgórzu Kolonos znalazł groty strzał z ostatniej walki Leonidasa i jego Spartan w 480 roku p.n.e. Po wojnie pracował w Mesenii, w okolicach Pylos, oraz w Maratonie, a w 1955 roku został wybrany na członka Akademii Ateńskiej. W 1967 roku rozpoczął wykopaliska, które ukoronowały jego karierę – w Akrotiri na Santorynie. W tym samym roku władzę w Grecji przejęli pułkownicy, a Marinatos przyjął propozycję junty, by kierować służbą archeologiczną jako generalny inspektor; pełnił tę funkcję do stycznia 1974 roku i był za to krytykowany. 1 października 1974 roku, pracując w Akrotiri, spadł z muru i zginął. Pochowano go, zgodnie z jego życzeniem, na terenie stanowiska, które wydobył na światło dzienne; w 2005 roku grób przeniesiono w pobliże wejścia południowego.

Pierwszy wielki pomysł Marinatosa zrodził się z pumeksu z Amnisos. W artykule opublikowanym w 1939 roku w brytyjskim czasopiśmie Antiquity, „The Volcanic Destruction of Minoan Crete” (Wulkaniczne zniszczenie minojskiej Krety), zasugerował, że wybuch wulkanu na Therze, około 110 kilometrów na północ od Krety, zesłał na minojskie wybrzeża popiół, trzęsienia ziemi i fale tsunami i przyczynił się do upadku cywilizacji Knossos. Teoria przyniosła mu sławę. Dziś naukowcy datują erupcję na około 1600 rok p.n.e., wcześniej niż ostateczny upadek pałaców minojskich, więc związek jest mniej bezpośredni, niż sądził, ale erupcja wciąż uchodzi za jedno z wielkich wydarzeń egejskiej epoki brązu.

Aby sprawdzić swoją teorię, wybrał Akrotiri na południu Santorynu, gdzie rolnicy natrafiali na starożytne mury. Od 1967 roku jego zespół odsłaniał zamożne miasto z epoki brązu, zasypane przez erupcję i zachowane pod wielometrową warstwą popiołu: ulice, place, domy dwu- i trzypiętrowe, naczynia zasobowe, meble, których kształt przetrwał jako puste przestrzenie w popiele. Inaczej niż w Pompejach, prawie nie znaleziono ciał; mieszkańcy najwyraźniej zdążyli uciec. Przede wszystkim ściany pokrywały malowidła: Η Άνοιξη (Wiosna), z czerwonymi liliami i jaskółkami, dwaj chłopcy walczący na pięści, młody rybak trzymający swój połów oraz długi miniaturowy fryz przedstawiający flotę płynącą między miastami portowymi. Te freski zmieniły nasz obraz sztuki egejskiej. Marinatos publikował wyniki rok po roku w swoich sprawozdaniach, Excavations at Thera (Wykopaliska na Therze).

Akrotiri jest dziś jednym z najczęściej odwiedzanych stanowisk archeologicznych w Grecji, chronionym przez wielki nowoczesny dach; idąc jego starożytnymi ulicami, przechodzi się obok grobu Marinatosa przy wejściu. Wiele malowideł ściennych znajduje się w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach i w Muzeum Prehistorycznej Thery w Firze, a fresk Wiosny z jaskółkami pojawia się na plakatach, okładkach książek i pamiątkach. Po jego śmierci wykopaliska kontynuował jego kolega Christos Dumas. Odwiedzający Santoryn często słyszą historię, łączoną przez Marinatosa i innych, że za Platońską legendą o Atlantydzie kryje się zagłada Thery. W Liksuri, gdzie się urodził, wspomina się go jako jednego ze słynnych synów Kefalinii.

• Po raz pierwszy zasugerował związek między erupcją Thery a minojską Kretą w artykule z 1939 roku.
• Pod Termopilami, na wzgórzu Kolonos, znalazł groty strzał z bitwy z 480 roku p.n.e.
• W Akrotiri prawie nie znaleziono szczątków ludzkich, co sugeruje, że mieszkańcy uciekli przed erupcją.
• Zmarł w Akrotiri w 1974 roku po upadku podczas wykopalisk i jest pochowany na terenie stanowiska.