Pandelis Prewelakis

Prewelakis urodził się w Retimnie 3 marca 1909 roku (18 lutego według starego kalendarza używanego wówczas na Krecie), gdy Kreta była jeszcze autonomicznym państwem pod nominalną władzą sułtana, i dorastał w mieście, w którym greccy chrześcijanie i kreteńscy muzułmanie żyli obok siebie, dopóki wymiana ludności z 1923 roku nie wysłała muzułmanów do Turcji. Studiował w Atenach i w Paryżu, a w 1926 roku, jako bardzo młody człowiek, poznał starszego o dwadzieścia sześć lat Nikosa Kazantzakisa. Spotkanie przerodziło się w przyjaźń, która trwała aż do śmierci Kazantzakisa w 1957 roku: podróżowali razem, a Kazantzakis napisał do niego setki listów o swojej twórczości, swoich wątpliwościach i swoich bataliach z krytykami i Kościołem.

Prewelakis został historykiem sztuki; jego rozprawa doktorska o El Grecu na Krecie i we Włoszech została przyjęta przez Uniwersytet w Salonikach w 1935 roku. Od 1939 roku wykładał historię sztuki w Szkole Sztuk Pięknych w Atenach. Obok pracy dydaktycznej publikował powieści, sztuki, wiersze i eseje od lat 30. do lat 70. W 1977 roku został wybrany na członka rzeczywistego Akademii Ateńskiej. Po śmierci Kazantzakisa stał się strażnikiem jego pamięci, publikując studia o jego twórczości i wielki zbiór jego listów. Zmarł w swoim domu w Ekali, na północ od Aten, 15 marca 1986 roku.

Το χρονικό μιας πολιτείας (Kronika pewnego miasta, 1938) to krótka, liryczna książka o Retimnie: o jego weneckim porcie i twierdzy, tureckich dzielnicach, rzemiosłach i postaciach oraz o powolnym końcu mieszanego społeczeństwa, który nadszedł wraz z odejściem muzułmanów. Pół wspomnienie, pół kronika, napisana z czułością i ironią, pozostaje jego najbardziej lubianym dziełem.

Jego większe przedsięwzięcia to dwie trylogie. Ο Κρητικός (Kreteńczyk), złożona z Το δέντρο (Drzewo, 1948), Η πρώτη λευτεριά (Pierwsza wolność, 1949) i Η πολιτεία (Miasto, 1950), śledzi losy kreteńskiej rodziny i jej wyspy przez powstania XIX wieku aż do zjednoczenia z Grecją. Οι δρόμοι της δημιουργίας (Drogi tworzenia) zaczynają się od Ο ήλιος του θανάτου (Słońce śmierci, 1959), historii osieroconego chłopca dorastającego u ciotki w kreteńskiej wsi w czasie wojen lat 1910., książki o żałobie, ziemi i pierwszych porywach pisarza; ciąg dalszy to Η κεφαλή της Μέδουσας (Głowa Meduzy, 1963) i Ο άρτος των αγγέλων (Chleb aniołów, 1966). Jego styl jest klasyczny i powściągliwy, tematem niemal zawsze Kreta. Spośród jego prac niebeletrystycznych książki o Kazantzakisie i edycja Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη (Czterysta listów Kazantzakisa do Prewelakisa, 1965) są lekturą obowiązkową dla każdego, kto bada Kazantzakisa.

W Retimnie Prewelakis jest pisarzem miasta. Kronikę pewnego miasta czyta się tam niemal jak przewodnik po starym mieście, a odwiedzający mogą przejść od weneckiego portu do Fortezzy i przez stare dzielnice, które opisuje. Niewiele greckich miast zostało opisanych z taką miłością przez jedno z własnych dzieci. Dla czytelników Kazantzakisa jest niezastąpiony: listy, które opublikował, są najlepszym oknem na życie i twórczość starszego pisarza. Dobry pomysł: przeczytaj pierwsze strony Το χρονικό μιας πολιτείας po grecku, a potem przejdź się po starym mieście Retimna albo obejrzyj je na mapie i odnajdź miejsca, które wymienia.

• Poznał Kazantzakisa w 1926 roku, mając siedemnaście lat, i pozostał jego przyjacielem aż do śmierci Kazantzakisa w 1957 roku.
• Kazantzakis napisał do niego setki listów; Prewelakis opublikował czterysta z nich w 1965 roku.
• Oprócz tego, że był powieściopisarzem, był historykiem sztuki, pisał o El Grecu i wykładał w Szkole Sztuk Pięknych w Atenach.
• Został wybrany do Akademii Ateńskiej w 1977 roku.