Alkman

O życiu Alkmana wiadomo na pewno bardzo niewiele. Współczesne badania umieszczają jego działalność w Sparcie w drugiej połowie VII wieku p.n.e., gdy miasto było otwarte na muzykę, poezję i publiczne święta. Bizantyjski leksykon znany jako Suda, ułożony wiele wieków później, nazywa go Lakończykiem z Messoi, dzielnicy Sparty. Podaje też, że gramatyk Krates z Mallos uważał go za Lidyjczyka z Sardes i że jego rodzice mieli być niewolnikami. Suda datuje jego narodziny na 27. olimpiadę (672–669 p.n.e.), ale współcześni wydawcy uznają tę chronologię za sporną.

Kwestię jego pochodzenia dyskutowano już w starożytności i pozostaje ona otwarta. Jasne jest natomiast, że jego pieśni pisano dla spartańskiej publiczności i na spartańskie święta. Tworzył w miejscowej lakońskiej odmianie dialektu doryckiego, z domieszką form eolskich i wyrażeń homeryckich, i lubił rzadkie słowa, z których kilka pochodziło z języka lidyjskiego. Starożytni uczeni podzielili jego wiersze na sześć ksiąg pieśni lirycznych. Pisownie Alcman i Alkman oznaczają to samo greckie Ἀλκμάν; po nowogrecku nazywa się go Αλκμάν lub Αλκμάνας.

Alkman jest znany przede wszystkim ze swoich παρθένεια (partenii), pieśni śpiewanych i tańczonych przez chóry dziewcząt, zwykle podczas publicznych ceremonii religijnych. Najdłuższy zachowany przykład, fragment 1 w wydaniu Page’a, często nazywa się po prostu Partenionem. Znaleziono go na papirusie w Sakkarze w Egipcie w 1855 roku, podczas wykopalisk Auguste’a Mariette’a, i dziś znajduje się w Luwrze. Utwór liczył prawdopodobnie około 140 wersów w strofach czternastowersowych; zachowało się 101, w całości lub uszkodzonych. Zachowany początek opowiada mit o synach Hippokoona, ukaranych za pychę. Potem chór zwraca się ku samemu świętu i wychwala swoje dwie przewodniczki, Agido i Hagesichorę, porównując je do zwycięskich koni, do złota i do słońca. Jaką boginię czczono i jak przebiegał obrzęd, wciąż pozostaje niepewne.

Drugi, bardziej zniszczony partenion, fragment 3, wychwala dziewczynę imieniem Astymeloisa, która przechodzi przez tłum jak spadająca gwiazda. Inne krótkie fragmenty przetrwały, ponieważ cytowali je późniejsi autorzy. We fragmencie 26 śpiewak mówi dziewczętom, że członki już go nie unoszą, i pragnie być kerylosem, ptakiem morskim latającym razem z zimorodkami. We fragmencie 39 Alkman mówi, że znalazł swoje słowa i melodię, słuchając kuropatw. Fragment 89 opisuje całą śpiącą przyrodę: szczyty i wąwozy, stworzenia ziemi, pszczoły, stworzenia morskie i ptaki.

Alkmana czyta się dziś w greckich antologiach archaicznej liryki. Internetowa antologia Centrum Języka Greckiego podaje jego fragmenty w oryginale wraz z nowogreckimi przekładami filologów takich jak I. Th. Kakridis i I. N. Kazazis, dzięki czemu te same starożytne wersy można porównać w kilku tłumaczeniach. Fragment 89 to dobry początek. Poziom B2 dotyczy adaptowanego nowogreckiego tekstu tej strony, a nie samodzielnej lektury doryckiego oryginału. Najpierw wypisz wszystko, co śpi we fragmencie. Następnie napisz cztery własne zdania o cichej nocy, na przykład Τα βουνά κοιμούνται (Góry śpią) i Ο δρόμος φωτίζεται από το φεγγάρι (Droga jest oświetlona przez księżyc). Przeczytaj je powoli na głos.

• Papirus Partenionu w Luwrze ma około 22 na 27,5 cm i nie jest wystawiany publicznie.
• Suda twierdzi, że Alkman jako pierwszy tworzył pieśni w metrach innych niż epicki heksametr.
• W jednym fragmencie Alkman mówi, że znalazł swoją melodię, słuchając kuropatw.
• Źródła starożytne nie są zgodne, czy pochodził ze Sparty, czy z Sardes w Lidii.