Epicharm

Niemal wszystko, co wiadomo o Epicharmie, pochodzi od pisarzy żyjących długo po nim, a oni się ze sobą nie zgadzają. Diogenes Laertios nazywa go mieszkańcem Kos, synem Helotalesa, i podaje, że jako trzymiesięczne dziecko został zabrany do Megary na Sycylii, a później przeniósł się do Syrakuz. Bizantyjski leksykon zwany Sudą nazywa go natomiast Syrakuzaninem lub mieszkańcem sycylijskiego miasta Krastos i podaje jeszcze inne wersje. Znane imię „Epicharm z Kos” odzwierciedla więc jedną tradycję, a nie ustalony fakt. Jasne jest, że jego kariera należała do Syrakuz, gdzie pisał w miejscowej doryckiej greczyźnie.

Suda umieszcza jego działalność około sześciu lat przed wojnami perskimi, około 485 p.n.e. Późniejsze relacje łączą go z dworem władców Syrakuz, zwłaszcza Hierona, który gościł także Ajschylosa. Starożytna tradycja uczyniła go uczniem Pitagorasa i autorem maksym medycznych i filozoficznych. Już w starożytności Atenajos zauważał jednak, że niektóre wiersze krążące pod jego imieniem napisali inni, a współcześni badacze traktują wiele takich sentencji ostrożnie. Diogenes podaje, że Epicharm dożył dziewięćdziesięciu lat, a Syrakuzy uczciły go posągiem, którego epigram wychwalał jego mądrość.

Epicharm napisał wiele sztuk wierszem. Suda podaje pięćdziesiąt dwie, a według innego starożytnego obliczenia trzydzieści pięć; dziś znamy około czterdziestu tytułów. Centrum Języka Greckiego wyróżnia dwie duże grupy. Mniej więcej połowa parodiowała mity o bohaterach takich jak Herakles i Odyseusz. Inne pokazywały codzienne życie i typy komiczne, na przykład pasożyta jedzącego przy cudzym stole i nieokrzesanego wieśniaka.

W Ἥβας γάμος (Wesele Hebe), cytowanym raz po raz przez Atenajosa, boska uczta weselna staje się okazją do długich list ryb i owoców morza. Ὀδυσσεὺς αὐτόμολος (Odyseusz zbieg) stawiał homeryckiego bohatera w komicznej sytuacji. Γᾶ καὶ Θάλασσα (Ziemia i Morze) przedstawiała spór dwóch żywiołów o to, który daje więcej dóbr. Λόγος καὶ Λογίνα (Logos i Logina) zachował się w jeszcze mniejszych kawałkach, a jego fabuła jest niejasna.

W Poetyce Arystoteles napisał, że układanie komicznych fabuł przyszło pierwotnie z Sycylii, wymieniając Epicharma i Formisa, oraz że Epicharm żył dużo wcześniej niż ateńscy komediopisarze Chionides i Magnes. Jego humor bawił się ideami i językiem. Słynny „argument o wzroście” pyta, czy człowiek, który się zmienia, jest wciąż tą samą osobą, tak że dłużnik mógłby twierdzić, że nie jest już winien wczorajszego długu. Według historii literatury Centrum unikał grubiańskich żartów i ataków na wymienione z imienia osoby.

Epicharma czyta się dziś w zbiorach fragmentów i historiach teatru greckiego, w tym w internetowej historii literatury Centrum Języka Greckiego. Jest ważny jako wczesne sycylijskie ogniwo historii prowadzącej do ateńskiej komedii Arystofanesa. Zacznij od wersu na tej stronie, który Polibiusz nazywa „dobrze powiedzianym przez Epicharma”, i przeczytaj na głos jego wersję we współczesnej grece. Potem napisz dwa zdania we współczesnej grece z tymi samymi słowami: Πιστεύεις εύκολα. (Łatwo wierzysz.) i Πιστεύεις εύκολα; (Czy łatwo wierzysz?). Greka oznacza pytanie znakiem „;” i inną intonacją, a nie zmianą szyku wyrazów. Na koniec przekaż radę: Ο Πολύβιος γράφει ότι, κατά τον Επίχαρμο, δεν πρέπει να πιστεύουμε εύκολα (Polibiusz pisze, że według Epicharma nie powinniśmy łatwo wierzyć). Poziom B2 opisuje materiał w języku nowogreckim na tej stronie, a nie samodzielne czytanie doryckich fragmentów.

• Teajtet Platona nazywa Epicharma szczytem komedii, tak jak Homer jest szczytem tragedii.
• Suda przypisuje mu wynalezienie greckich liter, czego współcześni badacze nie przyjmują.
• Wiele nazw ryb z jego Wesela Hebe przetrwało, bo Atenajos zacytował je w długiej księdze o jedzeniu.
• Diogenes Laertios mówi, że Epicharm dożył dziewięćdziesięciu lat.