Zacharias Papantoniu

Papantoniu urodził się w 1877 roku w Karpenisi, miasteczku otoczonym jodłowymi lasami i wysokimi szczytami Ewrytanii w Grecji Środkowej. Góry dzieciństwa towarzyszyły mu przez całe życie i stały się scenerią jego najsłynniejszej książki. Jako młody człowiek przeniósł się do Aten, gdzie zaczął pisać do gazet i czasopism literackich; publikował wiersze, krótkie formy prozatorskie i recenzje, i wkrótce dał się poznać jako bystry i elegancki krytyk.

W latach 1908–1910 mieszkał w Paryżu jako korespondent ateńskiej gazety Εμπρός, pisząc o francuskim życiu i sztuce, i wrócił z rozległą wiedzą o malarstwie europejskim. Był przekonanym δημοτικιστής, zwolennikiem języka demotycznego, w długiej walce znanej jako «γλωσσικό ζήτημα» (kwestia językowa) przeciwko uczonej, archaizującej katarewusie.

W 1917 roku rząd Eleftheriosa Wenizelosa rozpoczął reformę, która wprowadziła język demotyczny do pierwszych klas szkoły podstawowej; kierowali nią pedagodzy Aleksandros Delmuzos, Dimitris Glinos i Manolis Triandafilidis. Papantoniu poproszono o napisanie czytanki, a jej owocem były Τα ψηλά βουνά (1918). W 1918 roku został też mianowany dyrektorem Galerii Narodowej w Atenach i pozostał z nią związany aż do śmierci. W 1938 roku wybrano go na członka Akademii Ateńskiej. Zmarł w Atenach 1 lutego 1940 roku.

Τα ψηλά βουνά (Wysokie góry) opowiadają o grupie uczniów, którzy spędzają lato w górach ze swoim nauczycielem. Z dala od miasta sami budują szałasy, gotują, dzielą się pracą, ustalają własne zasady i uczą się od lasu, zwierząt, pasterzy i pogody. Każdy rozdział to mała przygoda, a każda przygoda czegoś uczy: współpracy, odpowiedzialności, miłości do przyrody i greckiej wsi. Język to prosty, żywy demotyk, greka codziennej mowy, napisana tak, by dzieci czytały ją z przyjemnością.

To było rewolucyjne. Do tej pory greckie dzieci uczyły się czytać z książek w katarewusie, języku, którym nie mówiły w domu. Nowe czytanki, z których najsłynniejsze są Τα ψηλά βουνά, konserwatyści atakowali jako niebezpieczne dla religii i narodu. Po wyborach w 1920 roku nowy rząd wycofał je ze szkół. Książka wróciła później do szkół i od tamtej pory jest stale wznawiana.

Papantoniu był też znakomitym prozaikiem, jak w poematach prozą z Πεζοί ρυθμοί (Rytmy prozy, 1923), i przez dziesięciolecia jednym z czołowych krytyków sztuki w Grecji, piszącym w gazetach o malarstwie greckim i europejskim.

Τα ψηλά βουνά są wciąż wydawane, a wielu starszych Greków pamięta, że czytało je w szkole; dla uczącego się to naturalna pierwsza «prawdziwa» książka, bo jej greka jest jasna i bliska dzisiejszemu językowi. W Karpenisi wspomina się go jako pisarza miasta, a okoliczne góry, Weluchi i lasy Ewrytanii, to dokładnie krajobraz książki: spacer tam jest najlepszym komentarzem. Historie greckiej oświaty zawsze wymieniają go obok Delmuzosa, Glinosa i Triandafilidisa jako uczestnika walki, która uczyniła demotyk językiem greckich szkół.

• Τα ψηλά βουνά (1918) były jednym z pierwszych oficjalnych greckich podręczników napisanych w języku demotycznym, a nie w katarewusie.
• Po zmianie rządu w 1920 roku książkę wycofano ze szkół, lecz później do nich wróciła.
• W 1918 roku, w tym samym roku, w którym ukazała się jego czytanka, został mianowany dyrektorem Galerii Narodowej w Atenach.
• Góry z książki to góry jego rodzinnej Ewrytanii wokół Karpenisi.