Elefterios Wenizelos

Wenizelos urodził się 23 sierpnia 1864 r. w Mournies, wsi pod Chanią, gdy Kreta była jeszcze prowincją osmańską. Studiował prawo w Atenach i wrócił do Chanii jako adwokat i dziennikarz. W autonomicznym Państwie Kreteńskim utworzonym w 1898 r. był ministrem sprawiedliwości, poróżnił się z jego władcą, księciem Jerzym, a w 1905 r. stanął na czele zbrojnego powstania w Therisos, które zmusiło księcia do wyjazdu i uczyniło Wenizelosa najważniejszym człowiekiem na wyspie.

W 1909 r. greccy oficerowie dokonali zamachu w Goudi i zaprosili do Aten kreteńskiego outsidera. Przybył w 1910 r., wygrał wybory i w październiku został premierem. Reformy następowały w szybkim tempie: zrewidowana konstytucja w 1911 r., ustawy o pracy, odbudowane wojsko i flota. Następnie stworzył Związek Bałkański, a w wojnach bałkańskich 1912–13 Grecja zdobyła Saloniki, Janinę, Macedonię, Epir, Kretę i wyspy wschodniego Morza Egejskiego, a liczba jej mieszkańców wzrosła z 2,7 do 4,8 miliona.

Pierwsza wojna światowa postawiła go przeciwko królowi Konstantynowi I, który obstawał przy neutralności, podczas gdy Wenizelos chciał przyłączyć się do Ententy. Dwukrotnie podawał się do dymisji w 1915 r., w 1916 r. utworzył w Salonikach rząd konkurencyjny i w 1917 r. wrócił do władzy, gdy król został zmuszony do wyjazdu. Ten Εθνικός Διχασμός (Schizma Narodowa) zatruwał politykę przez dziesięciolecia. Traktat z Sèvres (1920) przyniósł Smyrnę, ale przegrał wybory w listopadzie 1920 r., a kampania w Azji Mniejszej zakończyła się katastrofą 1922 r. W 1923 r. podpisał traktat w Lozannie, ponownie rządził w latach 1928–32, a po nieudanym zamachu swoich zwolenników w 1935 r. uciekł do Paryża, gdzie zmarł 18 marca 1936 r.

Osiągnięcia Wenizelosa to traktaty, reformy i granice. Konstytucja z 1911 r. zmodernizowała państwo greckie, a jego pierwszy rząd uchwalił pierwsze ustawodawstwo socjalne. Wojny bałkańskie, przygotowane przez jego dyplomację i sojusz z Serbią, Bułgarią i Czarnogórą, są powodem, dla którego Saloniki, Kreta i Janina są dziś greckie.

Traktat z Sèvres, podpisany w sierpniu 1920 r., był szczytem Μεγάλη Ιδέα (Wielkiej Idei), marzenia o Grecji obejmującej wszystkich Greków Wschodu: przyznawał Grecji wschodnią Trację i region Smyrny, «Grecję dwóch kontynentów i pięciu mórz». W ciągu trzech lat był martwy. Jego najtrwalszym dziełem było przeciwieństwo Sèvres: traktat lozański z lipca 1923 r., który wyznaczył granicę grecko-turecką na rzece Ewros i wraz z wymianą ludności uzgodnioną w styczniu 1923 r. przesiedlił około 1,2 miliona prawosławnych chrześcijan z Turcji do Grecji i około 400 000 muzułmanów w przeciwnym kierunku. Osiedlenie uchodźców w nowych dzielnicach wokół Aten, Pireusu i Salonik przeobraziło greckie społeczeństwo, jego muzykę i kuchnię.

Jego rząd z lat 1928–32 budował drogi i szkoły, osuszył bagna Macedonii, a w 1930 r. podpisał porozumienie o przyjaźni z Turcją Kemala Atatürka, zamykając stulecie wojen między oboma narodami; w 1934 r. Wenizelos zgłosił kandydaturę Atatürka do Pokojowej Nagrody Nobla. Był błyskotliwym mówcą parlamentarnym i negocjatorem, który czarował mężów stanu Paryża i Londynu płynną francuszczyzną i angielszczyzną; Lloyd George nazwał go największym mężem stanu, jakiego Grecja wydała od czasów Peryklesa.

Przylatując do Grecji, większość gości ląduje na Międzynarodowym Lotnisku Ateny «Elefterios Wenizelos», otwartym w 2001 r., a główna aleja centrum Aten, Panepistimiou, nosi oficjalnie nazwę Ελευθερίου Βενιζέλου, podobnie jak ulica w niemal każdym greckim mieście. Jego dom w dzielnicy Chalepa w Chanii jest muzeum prowadzonym przez Narodową Fundację Badawczą jego imienia, a Muzeum Wenizelosa w parku Eleftherias w Atenach zachowuje dom, w którym mieszkał; jego grób, wraz z grobem syna Sofoklisa, znajduje się na wzgórzu Profitis Ilias na Akrotiri nad Chanią, z widokiem na zatokę. Greckie szkolne podręczniki historii poświęcają jego latom osobny rozdział, a słowa βενιζελικός i αντιβενιζελικός, wenizelista i antywenizelista, wciąż opisują polityczną tradycję rodziny. Ćwiczenie ze słuchania na poziomie B1 na stronie, poświęcone lekcji historii, to dobra okazja, by usłyszeć te wydarzenia opowiedziane po grecku.

• Urodził się jako poddany osmański i zamieszkał w Atenach dopiero w wieku czterdziestu pięciu lat; w ciągu kilku miesięcy od przyjazdu był premierem.
• Przeżył dwa zamachy: na dworcu Gare de Lyon w Paryżu w sierpniu 1920 r., kilka dni po podpisaniu traktatu z Sèvres, oraz na drodze do Kifisii w czerwcu 1933 r., gdy ranna została jego żona Helena.
• W 1934 r. zgłosił do Pokojowej Nagrody Nobla Mustafę Kemala Atatürka, człowieka, który w 1922 r. pokonał armię grecką.
• Po jego śmierci w Paryżu ciało przewieziono statkiem prosto na Kretę, z pominięciem Aten, aby uniknąć starć między jego zwolennikami a przeciwnikami.