Lena Platonos

Lena Platonos werd op 21 oktober 1951 in Heraklion geboren en groeide op in Athene. Als kind begon ze piano te spelen; ze vervolgde haar muziekstudie in Wenen en Berlijn. Terug in Griekenland werkte ze bij het Derde Programma van ERT onder Manos Hadjidakis. Haar bijdragen aan Εδώ Λιλιπούπολη (Hier is Lilipoupoli) hoorden bij een gezamenlijk radioproject dat compositie, fantasiefiguren en Griekse woorden verbond.

Σαμποτάζ (Sabotage), verschenen in 1981, bracht haar samen met tekstschrijver Marianina Kriezi en zangers Savina Yannatou en Giannis Palamidas. Καρυωτάκης: 13 τραγούδια (Karyotakis: dertien liederen) volgde in 1982 met Yannatou als zangeres. Μάσκες ηλίου (Zonnemaskers, 1984), Γκάλοπ (Galop, 1985) en Λεπιδόπτερα (Vlinders, 1986) vormden daarna een eigen elektronisch oeuvre.

Latere projecten bleven compositie, teksten en andere uitvoerenden verbinden. In 2010 verschenen Cavafy-zettingen met Palamidas; arrangementen deelde ze met Stergios Tsirliagkos. De internationale heruitgave van Galop in 2015 bereikte nieuwe luisteraars met oude opnamen. Dat jaar presenteerde ze bij Onassis Stegi ook een Engelstalige Emily Dickinson-cyclus. In maart 2024 combineerde Τα παραδοξιακά (De Tradoxicals) met Stergios T. traditionele liederen en elektronische instrumenten. De samenwerkingen tonen een loopbaan tussen lied, poëzie, radio en experiment.

Platonos gebruikt de stem voor meer dan melodie. Spraak, veranderende stemkleuren, elektronische pulsen en stille tussenruimtes kunnen samen een nummer vormen. Haar opnamen uit de jaren 1980 ontwikkelden dit met analoge instrumenten. In een interview uit 2021 vertelde ze dat ze een eend in Nederland opnam en de klank gebruikte in Διάλειμμα το Σάββατο (Zaterdagpauze), van Zonnemaskers. Een gewone klank kon onderdeel van een gecomponeerde wereld worden.

Galop bevat dagelijkse scènes en figuren naast fantasierijke veranderingen. Τι νέα ψιψίνα; (Wat is er nieuw, poesje?) biedt een bekende vraag in de titel, maar het hele stuk is experimentele artistieke spraak. Een leerling kan de korte uitdrukking losnemen en pauzes onderzoeken, zonder te verwachten dat elke zin meteen duidelijk is.

Haar poëziezettingen betrekken andere stemmen en veeleisende teksten. Savina Yannatou zingt Karyotakis; Giannis Palamidas draagt Cavafy voor tussen elektrische en elektronische klanken. Het zijn muzikale lezingen van Griekse poëzie. De in 2015 gepresenteerde Dickinson-cyclus gebruikt juist Engelse woorden. De taal noemen helpt bij de keuze van luistermateriaal. De verhouding tussen geschreven woord, gesproken vorm en muzikale omgeving blijft een concrete toegang tot haar werk.

Zoek op Greek Songs de officiële audio Τι νέα ψιψίνα; van Galop. Neem alleen Τι νέα; (‘Wat is er nieuw?’). Luister kort zodra de stem begint en markeer één pauze. Stop en stel de vraag met je eigen rustige alledaagse stem. Antwoord bijvoorbeeld Καλά, εσύ; Vergelijk de vraag met het opnameritme in plaats van de hele artistieke voordracht te kopiëren. De A2-tekst biedt ήχος, ομιλία en παύση voor de beschrijving. Het ERT-archief heeft ook een interview uit 2010 met historische optredens. Kies voor Grieks oefenen specifiek Griekstalige opnamen: Platonos heeft ook Engelse poëzie getoonzet.

• Savina Yannatou zingt de Karyotakis-zettingen uit 1982.
• Galop verscheen oorspronkelijk in 1985; de internationale Dark Entries-heruitgave volgde in 2015.
• Giannis Palamidas vertolkt de Cavafy-zettingen uit 2010, gearrangeerd door Platonos en Stergios Tsirliagkos.