Katina Paxinou

Katina Paxinou werd op 17 december 1900 in Piraeus geboren in een welgestelde familie; Paxinou was de naam van haar eerste man. Ze werd eerst opgeleid als zangeres, studeerde muziek in Genève en debuteerde in 1920 op het operatoneel, in het Stadstheater van Piraeus, in Zuster Beatrijs, een opera die Dimitri Mitropoulos voor haar had geschreven. Al snel stapte ze echter over naar het gesproken toneel, en eind jaren twintig speelde ze in Athene, waar haar lage, krachtige stem en haar intensiteit meteen opvielen.

Toen in 1932 het Griekse Nationaal Theater werd opgericht, werd ze een van de belangrijkste actrices, samen met de acteur en regisseur Alexis Minotis, die ze in 1931 had leren kennen en die haar man en levenslange toneelpartner werd. In de jaren dertig speelde ze de grote vrouwen van de antieke tragedie en nam ze Griekse producties mee naar het buitenland. Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verraste haar buiten Griekenland; ze reisde door naar de Verenigde Staten, speelde in het Engels op Broadway en werd door Paramount gecast als Pilar, de felle guerrillastrijdster in Voor wie de klok luidt (1943). De rol leverde haar in 1944 de Oscar en een Golden Globe op.

Na nog enkele films in Hollywood en Europa keerde ze na de oorlog terug naar Griekenland, en met Minotis leidde ze twintig jaar lang de producties van antiek drama van het Nationaal Theater, veel daarvan in het theater van Epidauros. Ze stierf in Athene op 22 februari 1973.

Op het toneel was Paxinou bovenal een tragédienne. Haar grote rollen kwamen van Sophocles en Euripides: Elektra, die rouwt om haar vader en wacht op haar broer; Hekabe, de koningin van het gevallen Troje; Medea, de verlaten echtgenote die haar kinderen doodt; Iokaste in Οιδίπους Τύραννος (Koning Oedipus). Ze speelde met haar hele lichaam en met een stem die moeiteloos een openluchttheater met veertienduizend plaatsen kon vullen, en critici vergeleken haar met de grote actrices van Europa.

Ze hield ook van modern drama en liet het Griekse publiek kennismaken met stukken van Ibsen, Eugene O'Neill en Federico García Lorca, wiens Het huis van Bernarda Alba een van haar bekendste rollen was.

Haar filmcarrière was kort maar beroemd. Als Pilar in Voor wie de klok luidt, naar Hemingways roman over de Spaanse Burgeroorlog, speelde ze naast Gary Cooper en Ingrid Bergman een ruwe, wijze, angstaanjagende vrouw, en stal ze veel scènes. Daarna was ze te zien in Rouw past Elektra (1947), naar O'Neills versie van de Griekse mythe, in Mr. Arkadin (1955) van Orson Welles en in Rocco en zijn broers (1960) van Luchino Visconti, als de moeder van de broers. Haar werk met Minotis in Epidauros hielp het zomerfestival van antiek drama te maken tot wat het nu is.

Elke zomer, wanneer het Nationaal Theater een tragedie speelt in Epidauros, herdenken Griekse kranten Paxinou en Minotis, die het festival zijn vroege faam gaven. Haar Oscar is nog altijd een bron van trots: Grieken noemen haar samen met de componisten Manos Hadjidakis en Vangelis als winnaars van de prijs. In 1955 opende haar Hekabe het eerste Festival van Epidauros. Voor een leerder is het een goed begin om de scènes van Pilar in Voor wie de klok luidt te bekijken en daarna in eenvoudig Grieks over Elektra of Hekabe te lezen: dezelfde sterke, rouwende vrouw komt in beide voor.

• Ze was de eerste Griek die een Oscar won, in 1944, voor beste vrouwelijke bijrol.
• Ze begon haar loopbaan als operazangeres voordat ze actrice werd.
• Met haar man Alexis Minotis leidde ze vele jaren de producties van antiek drama van het Nationaal Theater in Epidauros.