Nelly's (Elli Souyioultzoglou-Seraidari)

Elli Souyioultzoglou werd in 1899 geboren in Aydın, een stad in het westen van Klein-Azië met een grote Griekse gemeenschap. Haar familie was welgesteld, en begin jaren 1920 ging ze naar Dresden in Duitsland om schilderkunst en daarna fotografie te studeren, die toen een moderne kunst aan het worden was. Terwijl ze in het buitenland was, maakte de Klein-Aziatische Catastrofe van 1922 een einde aan het Griekse leven in haar geboortestreek; haar familie kwam, zoals vele andere, als vluchteling naar Griekenland.

In 1924 vestigde ze zich in Athene en opende al snel haar eigen studio, waarbij ze haar werk signeerde met de naam Nelly's, naar Nelly, een koosnaam voor Elli. Ze was een jonge vrouw met een eigen zaak, wat toen zeldzaam was, en werd al snel de fotografe die de Atheense society, kunstenaars en dansers wilden. Ze trouwde met de pianist Angelos Seraidaris. In de jaren 1930 reisde ze door heel Griekenland, van de eilanden tot de bergdorpen, en de Griekse staat gebruikte haar foto's op affiches en in publicaties om toeristen te trekken.

In 1939 ging ze naar New York om de grote fotomuurschilderingen van het Griekse paviljoen op de Wereldtentoonstelling voor te bereiden. De Tweede Wereldoorlog brak uit en ze bleef in de Verenigde Staten, waar ze ruim vijfentwintig jaar als fotografe werkte. Pas in 1966 keerde ze terug naar Griekenland. In 1985 schonk ze haar archief en haar camera's aan het Benaki Museum in Athene; ze stierf in 1998, bijna honderd jaar oud.

Nelly's fotografeerde mensen en plaatsen, maar haar grote onderwerp was Griekenland zelf, oud en nieuw. Haar beroemdste foto's zijn die van de Akropolis. In 1927 fotografeerde ze de danseres Mona Paeva terwijl die in een lichte, bijna doorzichtige jurk tussen de zuilen van het Parthenon bewoog; de beelden werden in het buitenland bewonderd en veroorzaakten in Athene een schandaal, waar velen vonden dat het heilige monument niet zo gebruikt mocht worden. Ze fotografeerde ook de Delfische Feesten, georganiseerd door de dichter Angelos Sikelianos en zijn vrouw Eva Palmer, met acteurs in antieke kostuums in het theater van Delfi.

Haar foto's van het Griekse platteland – herders, vrouwen bij de put, vissers, eilandkerken – zijn zorgvuldig gecomponeerd, met sterk licht en diepe schaduwen. In enkele beroemde paren plaatste ze het gezicht van een hedendaagse dorpeling naast een antiek beeld, om te suggereren dat de Grieken van haar tijd rechtstreekse afstammelingen van de Ouden waren. Dat idee paste bij de ideologie van die tijd, en historici bespreken het nu kritisch, maar de beelden zelf blijven mooi.

Haar werk voor toeristische affiches en voor de Wereldtentoonstelling van 1939 maakte haar beelden wereldwijd bekend. Lang voor Instagram besliste Nelly's hoe een foto van Griekenland eruit moest zien: zon, marmer, blauwe lucht en waardige mensen – een beeld dat nog voortleeft in ansichtkaarten en reclame.

Het archief van Nelly's, tienduizenden negatieven en afdrukken, wordt bewaard in het Benaki Museum in Athene, dat tentoonstellingen van haar werk heeft georganiseerd en boeken over haar heeft uitgegeven. Haar foto's van de danseressen op het Parthenon en van Griekse dorpen duiken telkens weer op in boeken, tijdschriften en documentaires over de jaren 1920 en 1930. Wie naar een klassiek toeristisch affiche van Griekenland kijkt, met zuilen tegen een blauwe lucht, ziet een manier van kijken die zij mee heeft uitgevonden. Een leerling kan haar beelden online vinden, er een kiezen en die in het Grieks beschrijven: wie staat er op de foto, waar zijn ze, wat doen ze? Het is een eenvoudige oefening en een goede manier om het Griekenland van honderd jaar geleden te leren kennen.

• Haar beroepsnaam Nelly's komt van Nelly, een koosnaam voor haar voornaam Elli.
• Haar foto's uit 1927 van een danseres op het Parthenon schokten veel Atheners.
• Ze ging naar New York voor de Wereldtentoonstelling van 1939 en keerde pas in 1966 terug naar Griekenland.
• Ze werd bijna honderd jaar oud.