Giannoulis Chalepas

Chalepas werd op 24 augustus 1851 geboren in Pyrgos (Panormos), een dorp van marmerbewerkers in het noorden van Tinos. Zijn vader had een werkplaats voor marmerbewerking, en de jongen groeide op tussen beitels en steenblokken. Hij studeerde aan de Kunstacademie in Athene, en in 1873 stuurde een beurs van de kerk van de Evangelistria op Tinos hem naar de Academie voor Beeldende Kunsten in München. In 1876 keerde hij terug naar Athene, opende een atelier en maakte binnen twee jaar zijn beroemdste werken.

In 1878 bezweek zijn geest. Hij vernielde beelden, stopte met werken en probeerde meermaals een einde aan zijn leven te maken. In 1888 liet zijn familie hem opnemen in de psychiatrische inrichting van Korfoe, waar hij tot 1902 bleef. Daarna ging hij terug naar Pyrgos om bij zijn moeder te wonen, die geloofde dat de beeldhouwkunst zijn ziekte had veroorzaakt en de figuren brak die hij probeerde te maken. Jarenlang werkte hij als herder in de heuvels van Tinos en was hij de zachtaardige «gek» van het dorp.

Zijn moeder stierf in 1916, en rond 1918, op zijn 67e, begon Chalepas weer te beeldhouwen, vooral in klei en gips. Gipsafgietsels van zijn werk, in 1925 getoond in de Academie van Athene, en de kunstprijs Aristeion van de Academie in 1927 brachten hem late erkenning. In 1930 verhuisde hij naar Athene om bij familie te wonen, en hij werkte bijna tot het einde. Hij stierf daar op 15 september 1938.

De jonge Chalepas was een klassiek beeldhouwer in de geest van het München van de negentiende eeuw. Zijn Σατυρίσκος παίζων με τον Έρωτα (Jonge sater die met Eros speelt, 1877) toont een mythische sater die het kleine liefdesgodje plaagt, vol beweging en humor. Η Κοιμωμένη (De Slapende, 1878) werd gemaakt voor het graf van Sofia Afentaki, een meisje uit een welgestelde familie dat jong aan tuberculose was gestorven. Chalepas toonde niet de dood: hij toonde een jonge vrouw die op haar bed slaapt, het laken valt natuurlijk over haar lichaam, één hand rust bij haar borst, alsof ze elk moment wakker kan worden. In hetzelfde jaar begon hij aan een Μήδεια (Medea), de moeder uit de Griekse tragedie die haar kinderen doodt; het werk bleef onvoltooid toen zijn ziekte begon.

De werken uit zijn ouderdom zijn totaal anders. In kleine figuren van klei en gips keerde hij steeds weer terug naar dezelfde onderwerpen – de sater en Eros, Medea, taferelen uit de Bijbel – maar de klassieke rust is verdwenen. De lichamen zijn ruw, de gezichten bijna kinderlijk, de vormen vereenvoudigd, alsof hij de regels van de Academie was vergeten en zijn eigen taal had gevonden. Critici in de twintigste eeuw zagen in deze late werken een zeer moderne beeldhouwer, en vandaag worden ze even hoog gewaardeerd als de marmeren meesterwerken uit zijn jeugd.

Om Chalepas te ontmoeten gaat u naar de Eerste Begraafplaats van Athene (Α΄ Νεκροταφείο), bij het Panathinaiko-stadion, en zoekt u de Slapende: het is een van de meest bezochte graven daar. Op Tinos is zijn ouderlijk huis in Pyrgos een klein museum, naast het Museum van Tiniotische Kunstenaars, en het dorp heeft nog altijd een school voor marmerbewerking. De Nationale Galerie in Athene toont zowel zijn vroege marmerwerken, waaronder de Sater die met Eros speelt uit 1877, als zijn late kleifiguren. Zijn leven inspireerde boeken en documentaires, en de Slapende staat op veel boekomslagen.

• Hij was zo'n veertig jaar weg uit de kunst, van 1878 tot rond 1918, en werd toch de meest bewonderde Griekse beeldhouwer van zijn tijd.
• Hij begon op zijn 67e opnieuw te beeldhouwen en bleef werken tot hij bijna 87 was.
• De Slapende is het graf van een echt persoon: Sofia Afentaki, die in 1873 jong stierf.
• Zijn geboortedorp Pyrgos op Tinos heeft generaties marmerbeeldhouwers voortgebracht en heeft nog altijd een school voor marmerbewerking.