Thanasis Vengos

Vengos werd geboren op 29 mei 1927 in Neo Faliro, de arbeiderswijk van Piraeus bij de oude elektriciteitscentrale waar zijn vader werkte. Het gezin was arm en links, en aan het einde van de Burgeroorlog werd de jonge Thanasis, die toen zijn dienstplicht vervulde, van 1948 tot 1950 naar het gevangeniseiland Makronisos gestuurd, waar politiek verdachten werden vastgehouden. Daar ontmoette hij de filmregisseur Nikos Koundouros, eveneens gevangene, die hem na hun vrijlating werk gaf als assistent bij zijn eerste film, Μαγική πόλη (Magische stad, 1954), en daarna een kleine rol in Ο Δράκος (De boeman, 1956).

In de jaren 1950 speelde hij bijrolletjes in Griekse komedies, en begin jaren 1960 was hij een ster. Hij richtte zijn eigen productiebedrijf op en maakte films in een slopend tempo, vaak meerdere per jaar, deed zijn eigen stunts en rende, zoals bekend, door elke scène; de pers noemde hem «ο άνθρωπος που τρέχει», de man die rent. Hij trouwde, kreeg twee zonen en leefde bescheiden in Athene, ver van het sterrenleven.

Na de ineenstorting van de commerciële Griekse film eind jaren 1970 werkte hij minder, tot een nieuwe generatie regisseurs hem in de jaren 1990 herontdekte als serieus acteur. Hij stierf in Athene op 3 mei 2011, een paar weken voor zijn vierentachtigste verjaardag, en zijn begrafenis trok massa's gewone Atheners die met zijn films waren opgegroeid.

Het personage van Vengos is altijd dezelfde man: arm, eerlijk, hopeloos energiek, gecommandeerd door bazen, bureaucraten en oplichters, en winnend door pure volharding. In Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης (Manusje-van-alles, 1963, van Alekos Sakellarios) gaat hij van baan naar baan en verpest ze allemaal. In Ένας τρελός τρελός Βέγγος (Een gekke, gekke Vengos, 1965) en de Thou-Vou-reeks, die begint met Θου-Βου Φαλακρός Πράκτωρ, Επιχείρησις: Γης Μαδιάμ (Thou-Vou, kale geheim agent, 1969), parodieert hij James Bond als de onhandige spion Thou-Vou, een naam gevormd uit zijn eigen initialen, Θ.Β.

Twee films met regisseur Dinos Katsouridis lieten zien wat er onder de slapstick schuilging. In Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; (Wat deed jij in de oorlog, Thanasis?, 1971) is hij een eenvoudige man in het bezette Athene die voor een verzetsheld wordt aangezien, en de komedie slaat steeds weer om in een portret van honger en angst; het leverde hem de prijs voor beste acteur op het Filmfestival van Thessaloniki op. Θανάση, πάρε τ' όπλο σου (Thanasis, pak je geweer, 1972) is het tegenstuk over de oorlog van 1940. Later volgden Ο Θανάσης στη χώρα της σφαλιάρας (Thanasis in het land van de oorvijg, 1976) en Ο Θανάσης και το καταραμένο φίδι (Thanasis en de vervloekte slang, 1982).

In 1995 gaf Theo Angelopoulos hem de rol van de taxichauffeur die Harvey Keitel door de sneeuw naar de Albanese grens brengt in Το βλέμμα του Οδυσσέα (De blik van Odysseus), een stille, melancholieke rol die iedereen verraste; daarna volgden Όλα είναι δρόμος (Alles is weg, 1998) van Pantelis Voulgaris en de schoolconciërge in Το καναρινί ποδήλατο (De kanariegele fiets, 1999).

De films van Vengos worden voortdurend op de Griekse televisie uitgezonden, en hele gezinnen lachen er nog steeds samen om; Τι έκανες στον πόλεμο, Θανάση; wordt geregeld verkozen tot een van de beste Griekse films aller tijden. Zijn stopzin «Καλέ μου άνθρωπε» (beste man) hoort bij het alledaagse Grieks, uitgesproken met precies zijn toon van vermoeide vriendelijkheid, en als iemand gejaagd heen en weer rent, zegt men dat hij rent «σαν τον Βέγγο», als Vengos. Voor een leerder is het kijken naar de Thou-Vou-parodieën of de films van Katsouridis een van de prettigste manieren om snel, informeel Atheens Grieks te horen. In Neo Faliro, waar hij werd geboren, en in heel Piraeus wordt zijn naam met genegenheid genoemd, en de uitdrukking «ο άνθρωπος που τρέχει» betekent nog altijd hem en niemand anders.

• Thou-Vou, de naam van zijn kale geheim agent, is gewoon zijn initialen, Θ.Β., uitgeschreven zoals ze worden uitgesproken.
• Hij werd van 1948 tot 1950 vastgehouden op het gevangeniseiland Makronisos, en daar ontmoette hij regisseur Nikos Koundouros, die hem aan de film hielp.
• Hij deed zijn eigen stunts en rende zoveel op het doek dat «de man die rent» zijn bijnaam werd.
• Theo Angelopoulos, de strengste van de Griekse regisseurs, gaf hem op achtenzestigjarige leeftijd een van zijn mooiste rollen, de taxichauffeur in De blik van Odysseus (1995).