Yorgos İoannu

İoannu 20 Kasım 1927'de Selanik'te, 1920'lerdeki nüfus mübadelesinden sonra kente yerleşmiş, Doğu Trakya'dan gelme yoksul bir mülteci ailesinde doğdu. Tren istasyonu çevresindeki işçi mahallelerinde, mültecilerin, küçük esnafın ve 1943'e kadar Yahudi komşuların dünyasında büyüdü. Ergenlik çağında Alman işgalini yaşadı ve kentin Yahudilerinin ölüm kamplarına sürülüşünü gördü; bu deneyim yazılarında tekrar tekrar geri dönecekti.

Selanik Üniversitesi'nde tarih ve arkeoloji okudu ve Yunanca öğretmeni oldu; çalışma hayatının büyük bölümünde ortaokul ve liselerde ders verdi. Şair olarak başladı, Ηλιοτρόπια (Ayçiçekleri, 1954) ve Τα χίλια δέντρα (Bin Ağaç, 1963) ile; ardından Για ένα φιλότιμο (Bir Onur Duygusu İçin, 1964) ile düzyazıda gerçek sesini buldu.

Atina'da ve Yunanistan'ın başka yerlerinde, ayrıca 1962'den itibaren iki yıl Libya'daki Bingazi Rum okulunda öğretmenlik yaptı. Atina'ya yerleşince 1970'lerde kentin edebiyat hayatının merkezî figürlerinden biri oldu ve 1979'da Το δικό μας αίμα ile Birinci Devlet Öykü Ödülü'nü kazandı. Halk kültürünün tutkulu bir araştırmacısıydı da: halk şarkıları ve masalları derlemeleri yayımladı, Karagöz gölge oyunu metinlerini üç cilt hâlinde (1971–1972) bastı. 16 Şubat 1985'te 57 yaşında Atina'da öldü; kentinin son portresi olan Η πρωτεύουσα των προσφύγων'u (Mültecilerin Başkenti) yayımlamasından kısa süre sonra.

İoannu'nun karakteristik biçimi «πεζογράφημα»dır: birinci tekil şahısla anlatılan, birkaç sayfalık, anekdot, anı, itiraf ve deneme arasında serbestçe dolaşan kısa bir düzyazı parçası. Anlatıcı Selanik'te yürür, bir çocukluk sahnesini hatırlar, bir kahvede ya da trende bir yabancıyı gözler ve yavaş yavaş bir yalnızlığı, bir arzuyu, bir suçluluk duygusunu açığa vurur. Ton sade ve sohbet havasındadır, ama her sözcük tartılmıştır ve sakin yüzeyin altında bir ironi akıntısı dolaşır.

Για ένα φιλότιμο (1964), Η σαρκοφάγος (Lahit, 1971), Η μόνη κληρονομιά (Tek Miras, 1974) ve Το δικό μας αίμα (Bizim Kanımız, 1978) adlı derlemeleri savaş sonrası Selanik'in ahlaki bir haritasını çizer: inatçı gururlarıyla mülteci mahalleleri, İşgal ve açlığı, yok olan Yahudi cemaati, bir taşra kentinin bastırılmış şehvaniliği, saygın toplumun ikiyüzlülüğü. Erkek arzusu üzerine ölçülü ama apaçık, Selanik Yahudilerinin Holokost'u üzerine ise az rastlanır bir dürüstlükle yazdı; üstelik pek az Yunan yazarın bu konuya değindiği bir dönemde. Η πρωτεύουσα των προσφύγων'da (1984) kentin kendisine, sokaklarına ve binalarına döndü ve onun belleğini modernleşmenin buldozerlerine karşı savundu.

İoannu Yunan okul antolojilerinin değişmez adıdır ve birçok Yunan onu ilk kez lisede okur; metinleri bir oturuşta okunacak kadar kısadır ve C2 öğrencisi için idealdir. Selanik'te eski tren istasyonunun ve Vardar semtinin çevresinde elinizde Η πρωτεύουσα των προσφύγων ile dolaşın, kenti onun gözleriyle göreceksiniz. Eleştirmenler onu Manolis Anagnostakis ile birlikte savaş sonrası yazının içe dönük ve kentli «Selanik okulu»nun kalbine yerleştirir. Kitapları hâlâ basılmaktadır ve Karagöz metinleri edisyonları gölge oyunu araştırmacılarınca hâlâ kullanılır. Sitedeki Anagnostakis sayfası edebî Selanik portresini tamamlar.

• Düzyazı parçalarının çoğu yalnızca iki üç sayfa uzunluğundadır.
• Ünlü olduğu kısa düzyazıya yönelmeden önce şair olarak başladı.
• Ergenken tanık olduğu Selanik Yahudilerinin sürgününü yazan ilk Yunan yazarlar arasındaydı.
• Gerçek soyadı Sorolopis'ti; Yorgos İoannu adıyla yazdı.