Stratis Tsirkas

23 Temmuz 1911'de Kahire'de Yannis Hacıandreas adıyla, o sıralar İskenderiye, Kahire ve Nil kentlerinde yüz bini fazlasıyla aşan Mısır'ın büyük ve varlıklı Rum topluluğu içinde doğdu. Rum okulları ile Arap ve kozmopolit bir kent arasında büyüdü; on yedi yaşından itibaren Mısır Ulusal Bankası'nda, önce Yukarı Mısır'da muhasebeci, 1939'dan sonra da İskenderiye'de bir tabakhanenin müdürü olarak geçimini sağladı ve boş zamanlarında yazdı. 1930'da Kavafis'le tanıştı. 1930'larda şiirler yayımladı, ilk olarak Φελλάχοι (Fellahlar, 1937), ve Mısır Rumlarının solcu ve antifaşist çevrelerinde yer aldı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Mısır, sürgündeki Yunan hükümetinin ve Orta Doğu'daki Yunan silahlı kuvvetlerinin üssü oldu; Tsirkas da aralarındaki siyasi çalkantıyı yakından yaşadı: kralcılarla sol arasındaki mücadeleleri, 1943 ve 1944 isyanlarını ve bunların bastırılışını. Bu olaylar kurmacasının hammaddesi oldu. Savaştan sonra öyküler ve 1958'de Kavafis üzerine ilk büyük incelemesini yayımladı. 1963'te, Mısır'daki Rum topluluğu Nasır döneminde dağılırken Atina'ya yerleşti. Üçlemesinin ilk cildi Η Λέσχη (1960), onu kitabı reddetmesini isteyen Komünist Parti yönetimiyle açık bir çatışmaya soktu; reddetmeyi kabul etmedi ve partiden ihraç edildi, 1968'deki bölünmenin ardından da reformcu İç Komünist Parti'ye katıldı. 27 Ocak 1980'de Atina'da öldü.

Ακυβέρνητες Πολιτείες (Başıboş Kentler), Kudüs'te geçen Η Λέσχη (Kulüp, 1960), Kahire'de geçen Αριάγνη (Ariagni, 1962) ve İskenderiye'de geçen Η Νυχτερίδα (Yarasa, 1965) romanlarından oluşur; hepsi 1942–44 yıllarında geçer. Merkezde, komploya, aşka ve kuşkuya sürüklenen solcu bir Yunan subayı olan Manos Simonidis vardır, ama üçleme seslerle doludur: sürgündeki politikacılar, İngiliz ajanlar, Arap milliyetçileri, Yahudi mülteciler, İskenderiyeli tüccarlar, fahişeler ve askerler. Tsirkas iç monolog, değişen bakış açıları, mektuplar ve belgeler kullanır; kitaplar sık sık büyük Avrupa modernist romanlarıyla karşılaştırılır; 1971 tarihli Fransızca çevirisi onu yurt dışında tanıttı ve 1972'de en iyi yabancı roman dalında bir Fransız ödülü kazandı. Üçleme her şeyden önce vicdanla ilgilidir: dürüst bir insanın bir davaya ne borçlu olduğu ve bir davanın ondan ne isteyebileceği.

Son romanı Η χαμένη άνοιξη (Kayıp Bahar, 1976), Atina'ya ve 1965 siyasi bunalımına geçer. Eleştirel çalışmaları da aynı ölçüde önemlidir. Ο Καβάφης και η εποχή του (Kavafis ve Dönemi, 1958) ile Ο πολιτικός Καβάφης (Siyasi Kavafis, 1971) adlı eserlerinde şairi İngiliz işgalinin ve Mısır ulusal hareketinin gerçek İskenderiye'sine yerleştirdi ve tarihsel şiirlerin birçoğunun gizli siyasi anlamlar taşıdığını savundu. Bu yaklaşım tartışıldı, ama Kavafis'i okumanın yeni bir yolunu açtı.

Başıboş Kentler düzenli olarak yirminci yüzyılın en önemli Yunan romanları arasında sayılır ve Yunan üniversitelerinde okutulur. Mısır'ın yok olmuş Rum dünyasıyla ilgilenen okurlar için Tsirkas, Kavafis'le birlikte vazgeçilmez rehberdir: İskenderiye ve Kahire'nin kahveleri ve kulüpleri, dillerin karışımı, yok olmak üzere olan bir topluluğun duygusu. Denemeleri, Kavafis ve siyaset üzerine her tartışmanın çıkış noktası olmayı sürdürür. İyi bir öneri: Η Λέσχη'nin ilk sayfalarını okuyun ve seslerin ne kadar hızlı değiştiğine dikkat edin; sonra Kavafis'in «Η πόλις» (Kent) şiirini okuyun ve iki yazarın da İskenderiye'yi neden terk edilemeyen bir kent olarak gördüğünü düşünün.

• Stratis Tsirkas bir takma addı; gerçek adı Yannis Hacıandreas'tı.
• Üçlemesinin her cildi farklı bir kentte geçer: Kudüs, Kahire, İskenderiye.
• İlk cilt Kulüp, onu kitabı reddetmeyi kabul etmeyince ihraç eden Komünist Parti yönetimiyle bir kopuşa yol açtı.
• 1963'e kadar Mısır'da yaşadı ve ancak ellili yaşlarında Atina'ya yerleşti.