Poliklitos

Poliklitos (Πολύκλειτος), Polyclitus ya da Polycletus diye de yazılır, MÖ 5. yüzyılın ikinci yarısında, yaklaşık MÖ 450 ile 420 arasında bronzla çalıştı. Platon ve Pausanias ona Argoslu der. Plinius ve Cicero gibi Latin yazarlar ise Sikyonlu der; modern araştırmacılar bunu genellikle bir karışıklık sayar. Öğrencileri ve ardılları yöntemlerini MÖ 4. yüzyıla taşıyan bir Argos atölyesinin başındaydı. Aynı geleneğin daha sonraki bir sanatçısı olan Genç Poliklitos’tan ayırt edilmelidir; modern araştırmacılar, Pausanias’ın “Poliklitos”a mal ettiği Epidauros tiyatrosunu genellikle Genç Poliklitos’a verir.

Kişisel yaşamı hakkında neredeyse hiçbir şey kaydedilmemiştir. Kariyeri eserlerden ve çok sonra yazılmış tanıklıklardan yeniden kurulur. Ona ait özgün bir bronz bilinmediğinden heykelleri Roma dönemi ve geç Helenistik mermer kopyalar, yazıtlı kaideler ve Pausanias, Plinius ve Galenos gibi yazarların betimlemeleri aracılığıyla incelenir. Olimpia’da kazıcılar, Mantinealı genç galip Kyniskos’un heykeline ait yazıtlı bir kaide buldu; araştırmacılar bunu British Museum’daki Westmacott Atleti tipiyle ilişkilendirir, ancak bu bağ kesin değil, olasıdır. Pausanias’a göre Argos yakınlarındaki eski Hera tapınağı MÖ 423’te yandıktan sonra Poliklitos altın ve fildişinden yeni, oturan kült heykelini yaptı.

Κανών (Kanon) yazılı bir incelemeydi ve bugün kayıptır. Adı ölçü cetveli ya da ölçüt anlamına gelir. MS 2. yüzyılda yazan Galenos, güzelliğin parçaların ortak ölçülebilirliğinde, συμμετρία (symmetria), yattığı görüşünü aktarır: parmağın parmağa, parmakların ele ve böylece bütün bedene oranı, Poliklitos’un Kanon’unda yazıldığı gibi. Ayrıca adı yine Kanon olan, övülen bir heykelden söz eder. Antik yazarlar sayıların kendisini aktarmaz ve sistemin modern yeniden kurguları varsayım olarak kalır. Kanon denen heykelin Δορυφόρος (Doryforos, Mızrak Taşıyan) olduğu geleneksel olarak kabul edilir ama tartışmalıdır.

Doryforos ve Διαδούμενος (Diadumenos, başına galibiyet bandını bağlayan bir genç, muhtemelen MÖ 430 civarı) onunla en çok ilişkilendirilen duruşu gösterir. Figür ağırlığını bir bacağına verirken öteki gevşektir; göğüs kafesi ile leğen kemiği ters yönlere eğilir. Metropolitan Museum bu hesaplı duruşu, ona atfedilen eserlerin neredeyse hepsinde görülen standart bir formül olarak niteler. Plinius, Poliklitos’un Efes için bir Amazon heykeli konusunda heykeltıraşlar arasındaki bir yarışmayı kazandığını bildirir; ancak hangi korunmuş Amazon tipinin onun heykelini kopyaladığı hâlâ tartışmalıdır. Pausanias, Argos’taki Hera’sını şöyle betimler: oturur durumda, Kharisler ve Horalar işlenmiş bir taç takmış, elinde bir nar ve tepesinde guguk kuşu olan bir asa.

Yunanistan’da, Delos’ta bulunan ve doğal boyuttan büyük Diadumenos, yaklaşık MÖ 100’den bir mermer kopya olarak Atina Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde sergilenir; Argos Heraionu’nun kalıntıları Argos yakınındadır. Fotoğrafı kamu malı olan Metropolitan Museum’daki Diadumenos ile deneyin. Başı, kolları, baldırları ve ağaç gövdesi antiktir; geri kalanı Delos kopyasından alınmış bir dökümdür. Onu üç Yunanca cümleyle betimleyin: Στηρίζεται στο δεξί πόδι (Sağ bacağına dayanıyor), Το αριστερό πόδι μένει χαλαρό (Sol bacak gevşek kalıyor), Σηκώνει τα χέρια για να δέσει την ταινία (Bandı bağlamak için kollarını kaldırıyor). Sonra gördüğünüzün kayıp bronz özgün eser değil, bir kopya olduğunu söyleyen dördüncü bir cümle ekleyin.

• Antik yazarlar memleketi konusunda anlaşamadı: Platon ve Pausanias ona Argoslu, Plinius Sikyonlu der.
• Galenos, inceleme gibi adı Kanon olan, övülen bir heykelden söz eder.
• Metropolitan Museum’daki Diadumenos, antik mermer parçaları Atina’daki Delos kopyasının dökümüyle birleştirir.
• Plutarkhos, işin en zor anının kilin tırnağa ulaştığı an olduğu sözünü aktarır; tam anlamı tartışmalıdır.