Hayatı
İsokrates MÖ 436’da, Peloponez Savaşı’nın başlamasından beş yıl önce Atina’da doğdu. Daha sonra yazılmış On Hatibin Yaşamları’na göre Erkhia demosundan babası Theodoros’un, kölelerin aulos yaptığı bir atölyesi vardı; aulos, çoğu zaman “flüt” diye çevrilen çift kamışlı bir çalgıdır. Babası çocuklarına çok iyi bir eğitim verebildi. Aynı gelenek Prodikos, Gorgias ve Teisias’ı gencin hocaları arasında sayar. Savaş ailenin mal varlığının büyük kısmını yok etti. MÖ 404’te Atina’nın yenilgisinden sonra İsokrates birkaç yıl logograf, yani müvekkillerinin kendilerinin okuduğu mahkeme söylevlerini yazan profesyonel yazar olarak çalıştı.
MÖ 390 dolaylarında felsefe demeyi tercih ettiği kendi retorik okulunu açtı. Elli yılı aşkın süre ders verdi ve bir savaş gemisinin masraflarını karşılayacak kadar zenginleşti. Onunla ilişkilendirilen öğrenciler arasında tarihçiler Ephoros ve Theopompos, komutan Timotheos, Kıbrıslı Nikokles ve hatipler İsaios, Lykurgos ve Hypereides vardır; ancak bazı adlar yalnızca antik geleneğe dayanır. Zayıf sesini ve çekingenliğini gerekçe göstererek halk meclisinden uzak durdu. Antidosis’i 82 yaşında yazdı, Panathenaikos’u yaklaşık 97 yaşında tamamladı. MÖ 338’de, Khaironeia Savaşı’ndan kısa süre sonra öldü. Kederinden açlıkla kendini öldürdüğüne dair antik anlatı belirsizdir, çünkü son günlerine atfedilen Philippos’a bir mektup hâlâ umutlu bir ton taşır.
Eserleri
İsokrates yalnızca dinlenmek için değil, okunmak için de düzyazı yazdı. Günümüze ulaşan altı mahkeme söylevi, örneğin Αἰγινητικός (Aiginetikos), logograflık yıllarından kalmadır ve miras, para ve mülk üzerine özel davaları savunur. Okul söylevleri farklıdır: üslup ve siyasal düşünce örnekleri olarak yazılı biçimde dolaşıyorlardı ve çoğu zaman hiç okunmamış söylev biçimindeydiler. MÖ 390 dolaylarında yazdığı Κατὰ τῶν σοφιστῶν (Sofistlere Karşı) adlı eserde fazla vaatte bulunan hocalara saldırdı ve kendi programını ortaya koydu: yetenek, öğretim ve alıştırma. Ἑλένης ἐγκώμιον (Helene Övgüsü) aynı kadın kahramanın daha önceki bir ele alınışını eleştirir; bu genellikle Gorgias’ın söylevi olarak kabul edilir. Eser kendi örneğini de sunar.
En tanınmış eseri Πανηγυρικός (Panegyrikos), MÖ 380 dolaylarında yayımlandı. Yunanlıları kavgalarına son verip Atina ile Sparta’nın önderliğinde Pers’e karşı birleşmeye çağırır. Daha sonra MÖ 346 tarihli Φίλιππος (Philippos) adlı eserde Makedonyalı II. Philippos’u bu seferin başına geçmeye davet etti. Περὶ ἀντιδόσεως (Antidosis), hayali bir dava biçiminde yaşamını ve öğretimini savunur. Üslubu uzun, özenle kurulmuş dönemli cümleleri, dengeli öğeleri, benzer sonlanışları ve akıcı sesiyle tanınır. İsokrates’e göre söz eğitimi aynı zamanda muhakeme ve karakter eğitimiydi; sonraki retorik hocaları onu dikkatle incelediler.
Bugünkü Yunanistan’daki mirası
İsokrates bugün de klasik çalışmaların temel okumalarından biridir ve Yunan Dili Merkezi’nin antolojisi onun Helene’sini Modern Yunanca çevirisiyle sunar. Panegyrikos’taki Yunanlılar ve eğitim üzerine cümlesi sık sık alıntılanır, bazen bağlamından çok uzakta: söylevde bu cümle Atina’yı ve kültürünü över. Bu sayfadaki alıntıyla ve bizim Modern Yunanca çevirimizle başlayın. Özgün metindeki iki karşıtlığı bulun: μηκέτι… ἀλλά (artık değil… ama) ve μᾶλλον… ἤ (daha çok… -den). Sonra Modern Yunanca kendi iki cümlenizi yazın, bir öneri ve gerekçesi; örneğin: Προτείνω να διαβάζεις λίγα ελληνικά κάθε μέρα, γιατί η γλώσσα θέλει επιμονή (her gün biraz Yunanca okumanı öneririm, çünkü dil sebat ister). Son olarak cümlelerinizin sınıfta bir öğüde mi yoksa mahkemede bir kanıtlamaya mı benzediğine karar verin.
Biliyor muydunuz?
- Sonraki bir anekdota göre İsokrates kendini bileği taşına benzetirdi: kendisi kesmez, ama demiri keskinleştirir.
- Panathenaikos’ta esere başladığında 94, bitirmek için döndüğünde 97 yaşında olduğunu söyler.
- Onun adıyla dokuz mektup günümüze ulaştı, ama hepsinin ona ait olduğu kesin değildir.
- Okulu, MÖ 4. yüzyıl Atina’sında Platon’un Akademisi’nin rakibiydi.
Başlıca eserleri
| Yunanca başlık | Başlık | Yıl |
|---|---|---|
| Αἰγινητικός | Aiginetikos — bir mahkeme söylevi | ? |
| Κατὰ τῶν σοφιστῶν | Sofistlere Karşı | c. 390 BC |
| Πανηγυρικός | Panegyrikos (Bayram Söylevi) | c. 380 BC |
| Περὶ ἀντιδόσεως | Antidosis (Mal Değişimi Üzerine) | 354/353 BC |
| Φίλιππος | Philippos | 346 BC |
| Παναθηναϊκός | Panathenaikos | c. 339 BC |
Akılda kalacak bir söz
τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας
Bugünün YunancasıylaΗ πόλη μας έκανε το όνομα των Ελλήνων να δηλώνει όχι πια την καταγωγή αλλά τη σκέψη, και να λέγονται Έλληνες περισσότερο όσοι μετέχουν στην παιδεία μας παρά όσοι έχουν απλώς την ίδια καταγωγή.
tò tôn Hellḗnōn ónoma pepoíēke mēkéti toû génous allà tês dianoías dokeîn eînai, kaì mâllon Héllēnas kaleîsthai toùs tês paideúseōs tês hēmetéras ḕ toùs tês koinês phýseōs metéchontas
Kentimiz, Yunanlıların adının artık bir soyu değil bir düşünme biçimini anlatmasını sağladı; öyle ki yalnızca ortak bir kökeni olanlardan çok, eğitimimize katılanlar Yunanlı diye anılır.
