Elli Aleksiu

Elli Aleksiu, 22 Mayıs 1894’te Heraklion’da yayıncı ve gazeteci Stilianos Aleksiu’nun dördüncü çocuğu olarak doğdu. Ablası yazar Galatia Kazancaki’ydi, ağabeyi Lefteris Aleksiu da yazıyordu. Öğretmenlik eğitiminden sonra 1914’te Heraklion’un Agia Paraskevi semtindeki Üçüncü Hristiyan Kız Okulu’na atandı; yerel halk bu yoksul okulla «uyuz okul» diye alay ediyordu. Daha sonra Fransızca öğretti. 1920’de Vasos Daskalakis ile evlenip Atina’ya yerleşti. Bir akşam ona sınıfından bir olay anlattı, o da bunu yazması için ısrar etti. Frantzeskos adlı öykü 1923’te Fotis Kontoglu’nun Filiki Eteria dergisinde, Elli Klirodeti takma adıyla yayımlandı.

Aleksiu 1928’de Yunanistan Komünist Partisi’ne katıldı. Metaksas diktatörlüğü döneminde tutuklanıp sorgulandı, İşgal yıllarında da direniş cephesi EAM’ın yazarlar grubunda çalıştı. Bir Fransız bursuyla 1945’te Paris’e gitti; Sorbonne’da okudu, Paul Éluard ve Louis Aragon ile tanıştı. 1949’dan 1962’ye kadar Romanya’da yaşadı ve Yunan mülteci çocukları için kreşler, yatılı okullar ve ders kitapları konusunda danışmanlık yaptı. 1962’de Galatia’nın ölümünden sonra Yunanistan’a döndü. 1966’da 1952’de çıkarılmış bir tutuklama kararıyla hapsedildi, kamuoyunun tepkisi üzerine beraat etti. 28 Eylül 1988’de Atina’da öldü.

Aleksiu’nun ilk kitabı, Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή (Küçük Bir Hayat İçin Zorlu Mücadeleler, 1931) adlı öykü derlemesi, Frantzeskos ile başlayan okul öykülerini topladı. Üç yıl sonra Heraklion yıllarından beslenen Γ΄ Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον (Üçüncü Hristiyan Kız Okulu, 1934) geldi. Başlık eski, resmî -ον ekini korur; bugünkü kelime παρθεναγωγείο’dur. Romanda birinci sınıf iki öğretmen arasında bölünmüştür. Bayan Kalliopi’nin şubesi tamamen sessizdir. Yeni öğretmen Bayan Elli ise canlı bir sınıf yönetir: öğrencilerin dediği gibi orada kimse dayak yemez, kimse bağırmaz ve sık sık küçük geziler yapılır. Sert şubedeki kızlar gizlice öteki derslere kaymaya başlar, Bayan Kalliopi de buna sertçe tepki gösterir. Kitap bu basit çatışma aracılığıyla okulun ne işe yaradığını sorar.

Yoksul çocuklar, yetimler, hasta öğrenciler ve çalışmak zorunda kalan çocuklar öykülerinde tekrar tekrar karşımıza çıkar; bir ERT belgeseli ona 121 öykü atfeder. Bükreş’te Με τη λύρα (Lir ile, 1959) romanını yayımladı. Yunanistan’a döndükten sonra eski eniştesi Nikos Kazancakis’in biyografisi Για να γίνει μεγάλος (Büyük Olmak İçin, 1966) ile Δεσπόζουσα (Hâkim Olan, 1972) romanını yazdı. Çocuk kitapları, oyunlar ve anılar da yazdı; Maksim Gorki’nin Tolstoy, Andreyev ve Çehov üzerine anılarını çevirdi.

Öyküleri yeniden basıldı: 2022’de Kastaniotis yayınevi, edebiyat araştırmacısı Anta Katsiki-Givalu’nun önsözüyle Τα Διηγήματα 1923–1983 (Öyküler) kitabını yayımladı. ERT’nin çevrimiçi arşivi, o sırada doksan yaşlarında olan Aleksiu’nun Girit’teki çocukluğunu, öğretmenliğini ve Direniş’i anlattığı 1984 tarihli Μονόγραμμα (Monogram) belgeselini saklıyor; belgesel Yunancadır. Belgelerinin bir kısmı Yunan Edebiyat ve Tarih Arşivi ELIA’da bulunuyor.

Küçük bir görev deneyin. C2 metnini ve romandaki yeni öğretmenin sınıfıyla ilgili cümleyi okuyun. η δασκάλα, η μαθήτρια, η τάξη ve το διάλειμμα kelimelerinin altını çizin. Sonra zilden eve dönüş yoluna kadar bir okul günü hakkında πρώτα, έπειτα, ενώ ve στο τέλος kullanarak beş Yunanca cümle yazın. Son olarak başlıktaki resmî Παρθεναγωγείον ile gündelik παρθεναγωγείο biçimini karşılaştırın.

• İlk öyküsü takma adla yayımlandı; çünkü sonradan anlattığına göre onu imzalamaktan çok utanıyordu.
• ERT 1984’te onu Monogram dizisi için çektiğinde yaklaşık doksan yaşındaydı.
• Romanya’da on üç yıl yaşadı ve Yunan mülteci çocukların eğitimini örgütledi.
• Ablası Galatia ile evli olmuş Nikos Kazancakis’in biyografisini yazdı.