Manolis Triantafillidis

Triantafillidis 15 Kasım 1883'te, dil meselesiyle bölünmüş bir Yunanistan'da, Atina'da doğdu. Devlet, okullar ve gazeteler antik Yunancaya yakın, «arındırılmış» dil olan katharevusayı kullanıyordu; oysa herkes yaşayan dil olan dimotikiyi konuşuyordu. Atina'da felsefe okuduktan sonra Karl Krumbacher'in yanında dilbilim okumak için Almanya'ya gitti, Orta Çağ halk Yunancasındaki alıntı sözcükler üzerine bir tezle doktorasını aldı (Marburg, 1909) ve dimotikinin bozulmuş bir lehçe değil, kendi kuralları olan, bilimsel olarak betimlenmeyi ve okullarda öğretilmeyi hak eden tam bir dil olduğuna inanmış olarak döndü.

1910'da, eğitimciler Aleksandros Delmuzos ve Dimitris Glinos'un da katıldığı ve eğitimde dimotiki için mücadele eden Εκπαιδευτικός Όμιλος'un (Eğitim Derneği) kurucularından biri oldu. Elefterios Venizelos hükümeti 1917'de ilk eğitim reformunu başlatınca Triantafillidis ve Delmuzos ilköğretim başmüfettişliğine atandılar ve Glinos'la birlikte reformu yönettiler; Yunan ilkokul öğrencileri ilk kez kendi dillerinde yazılmış kitaplardan okumayı öğrendi. Reform 1920 seçimlerinden sonra geri alındı ve mücadele onlarca yıl sürdü. 1926'da yeni kurulan Selanik Üniversitesi'nde dilbilim profesörü oldu ve orada 1934'e kadar ders verdi. 1939'da devlet, onun yönetimindeki bir komiteden dimotikinin resmî dilbilgisini istedi; bu eser 1941'de yayımlandı. Son yıllarını Atina'da geçirdi ve 20 Nisan 1959'da orada öldü; mal varlığını, modern Yunancaya adanmış bir enstitü için üniversiteye bıraktı.

Yunancanın yabancı sözcüklerini kovması mı yoksa onları eşit olarak kabul etmesi mi gerektiğini soran ilk çalışması Ξενηλασία ή ισοτέλεια'dan (Sürgün mü Eşit Haklar mı, 1905) itibaren Triantafillidis hep aynı görev üzerinde çalıştı: Yunancayı gerçekte konuşulduğu gibi betimlemek. Dilin tarihi, yazım ve öğretim üzerine yazdı ve döneminin sert kamusal tartışmalarına her zaman hakaretle değil, argümanlarla katıldı.

Temel eseri, 1941'de devletin ders kitabı yayınevi tarafından basılan Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής)'dir (Modern Yunanca [Dimotiki] Dilbilgisi); bunu 1949'da okullar için daha kısa bir sürüm olan Μικρή νεοελληνική γραμματική izledi. Ortak konuşma dilinin adlarını, fiillerini ve yazımını açıkça ortaya koyuyor, standart dimotikiye ait olanla lehçe ya da bilgince alıntı olan arasına bir çizgi çekiyordu. 1976'da, diktatörlüğün düşmesinden sonra, dimotiki nihayet Yunan eğitiminin ve devletinin resmî dili olduğunda norm hâline gelen, okul sürümleriyle bu dilbilgisiydi. O zamandan beri her Yunan öğrencisi ona dayanan fiil çekimi ve ad çekimi tablolarını öğrenmiştir. Vasiyetiyle Selanik Aristoteles Üniversitesi'nde kurulan enstitü işi sürdürdü: 1998'de, Yunanlıların ve öğrenenlerin her gün başvurduğu Λεξικό της κοινής νεοελληνικής'i (Standart Modern Yunanca Sözlüğü) yayımladı.

Modern Yunanca öğreniyorsanız, neredeyse kesinlikle farkında olmadan Triantafillidis'in eserini kullanıyorsunuz: dilbilgisi kitaplarının Yunanca adların hâllerini ya da fiillerin iki çekimini sunuş biçimi onun dilbilgisine dayanır. Selanik Aristoteles Üniversitesi'ndeki Yeni Yunan Araştırmaları Enstitüsü, Manolis Triantafillidis Vakfı, dilbilgileri, araştırmalar ve sözlüğü yayımlar; sözlüğe internette ücretsiz bakılabilir. «Triantafillidis»te herhangi bir sözcüğe bakın, doğrudan onun mirasını kullanmış olursunuz. Yunan kentlerinde sokaklar onun adını taşır. Ve Yunanlılar ne zaman yazım, vurgu işaretleri ya da alıntı sözcükler üzerine tartışsa, adı mutlaka geçer.

• Yunanlılar Standart Modern Yunanca Sözlüğü'ne (1998), ölümünden neredeyse kırk yıl sonra yayımlanmış olmasına rağmen, kısaca «Triantafillidis» der.
• Yunan ilkokullarına ilk kez dimotiki okuma kitaplarını getiren 1917 reformunun yönetimine katıldı.
• 1941 tarihli dilbilgisi ancak 1976'dan sonra, dimotiki resmî dil ilan edildiğinde okul Yunancasının temeli oldu.
• Bütün servetini, modern Yunanca için bir enstitü kurulması amacıyla Selanik Üniversitesi'ne bıraktı.