Cornelius Castoriadis

Castoriadis 11 Mart 1922'de İstanbul'da (Konstantinopolis) doğdu; Türkiye'deki Rum varlığı sona ererken ailesi birkaç ay sonra Atina'ya taşındı. Atina Üniversitesi'nde hukuk, iktisat ve siyaset bilimi okudu ve gençken, Metaksas diktatörlüğü altında komünist gençliğe katıldı. İşgal sırasında Komünist Parti'den koptu ve Troçkist bir gruba katıldı; bu da onu hem Stalinistlerin hem de sağın hedefi yaptı.

Aralık 1945'te, Fransız bursu almış bir grup genç Yunan aydın ve sanatçıyı Paris'e götüren Mataroa gemisiyle Pire'den ayrıldı; aralarında Kostas Aksellos ve Kostas Papaioannu da vardı. Paris'te kısa sürede Troçkist hareketten ayrıldı ve Claude Lefort ile birlikte, Doğu'da ve Batı'da bürokrasiye yönelik eleştirisiyle Mayıs 1968 kuşağını etkileyen Socialisme ou Barbarie (1949–1965) grubunu ve dergisini kurdu. Geçimini sağlamak için 1948'den 1970'e kadar OEEC'de, sonradan OECD'de iktisatçı olarak çalıştı; yabancı olduğu için siyasi yazılarını Pierre Chaulieu ve Paul Cardan gibi takma adlarla yazdı.

1970'te Fransız vatandaşı olduktan sonra OECD'den ayrıldı, psikanalist olarak eğitim aldı ve 1970'lerin başından itibaren mesleğini icra etti. 1980'de École des Hautes Études en Sciences Sociales'da araştırma direktörü oldu. Konferanslar ve söyleşiler için sık sık Yunanistan'a döndü; bunlar geniş kitleler çekiyordu. 26 Aralık 1997'de Paris'te öldü.

Castoriadis, yeni bir bürokratik sınıfın yönettiği bir toplum olarak çözümlediği Sovyetler Birliği'nin Marksist bir eleştirmeni olarak işe başladı. 1960'ların başında, ekonomik yasalara ve tarihsel zorunluluğa duyduğu inançla Marksizmin kendisinin toplumların gerçekte nasıl değiştiğini açıklayamayacağı sonucuna vardı ve onu bıraktı.

Yanıtını L'Institution imaginaire de la société (1975), Yunanca Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας (Toplumun Hayali Kurumu) adlı eserinde ortaya koyar. Her toplum, der, kendini yaratır: tanrıları, yasaları, değerleri ve anlamları doğa, Tanrı ya da tarih tarafından dayatılmaz, kolektif bir «radikal tahayyül»ün icatlarıdır. Toplumların çoğu bunu kendinden gizler ve kurallarını dışsal bir kaynağa bağlar; bunlara heteronom der. Özerk bir toplum, kendi yasalarını kendisinin yaptığını bilen ve bu yüzden onları sorgulayıp değiştirebilen toplumdur; özerk birey de düşündüğü ve yaptığı üzerine düşünen kişidir.

Castoriadis'e göre bu özerklik projesi iki kez doğdu: antik Yunan polisinde, demokrasi ve felsefeyle; ve modern Batı Avrupa'da, devrimleri ve eleştirel düşüncesiyle. Atina'nın kopyalanacak bir model değil, geliştirilecek bir tohum olduğunda ısrar ediyordu. 1978'den itibaren Les Carrefours du labyrinthe (Labirentin Kavşakları) dizisinde toplanan denemeleri psikanalizden ekolojiye uzanır; La montée de l'insignifiance (Anlamsızlığın Yükselişi, 1996) adlı kitabında ise siyasi tutkusunu yitirmiş bir tüketim toplumunu yerdi.

Yunanistan'da Castoriadis felsefe ve siyaset okurları arasında tanıdık bir ad hâline geldi: kitapları çoğunlukla Ύψιλον yayınevi tarafından çevrildi, 1980'ler ve 1990'lardaki televizyon söyleşileri internette yaygın biçimde dolaşıyor ve «η άνοδος της ασημαντότητας» (anlamsızlığın yükselişi) ile «özerklik projesi» gibi ifadeler gazete köşelerinde ve doğrudan demokrasi tartışmalarında karşımıza çıkıyor. İyi bir başlangıç, açık ve canlı bir Yunanca konuştuğu bu Yunanca söyleşilerden biri ya da antik Atina üzerine verdiği derslerdir. Temel kavramları, hayali kurum ve özerklik, bugün dünya çapında toplum kuramının sözlüğüne girmiştir.

• Aralık 1945'te, yurtdışında kariyer yapacak onlarca genç Yunan aydınıyla birlikte Mataroa ile Fransa'ya gitti.
• Yirmi yılı aşkın bir süre OECD'de kıdemli iktisatçı olarak çalışırken takma adlarla devrimci metinler yazdı.
• Aynı anda hem filozof, hem iktisatçı, hem de çalışan bir psikanalistti.
• Atina polisini kopyalanacak bir model değil, geliştirilecek bir tohum olarak görüyordu.