Solon

Solon MÖ 630 dolaylarında Atina’nın eski soylu ailelerinden birinde doğdu, ama babası aile servetini harcamıştı ve Solon geçimini deniz yolculuklarıyla ticaret yaparak sağladı. Önce şair ve kışkırtıcı olarak tanındı: Atinalılar, Salamis adası yüzünden Megara ile yaptıkları kaybedilen bir savaştan bitkin düşüp kimsenin savaşın yeniden başlatılmasını önermesini yasaklayınca, Solon’un deli numarası yaparak agoraya daldığı ve Σαλαμίς (Salamis) adlı bir ağıt okuduğu söylenir; bu ağıt onları öyle utandırdı ki yeniden savaştılar ve Salamis sonunda ele geçirildi.

MÖ 594 dolaylarında Atina iç savaşın eşiğindeydi. Attika’nın yoksul çiftçileri zenginlere borçluydu ve ipotekli tarlalarında sınır taşları, ὅροι, dikiliydi; borcunu ödeyemeyenler köle olarak satılıyordu. İki taraf da devleti reform etmesi için Solon’u tam yetkili arkhon yapmayı kabul etti. Bunu tek bir yılda yaptı ve sonra, anlatıldığına göre, Atinalılara yasalarını on yıl boyunca değiştirmeyeceklerine dair yemin ettirdi ve kimse onları değiştirmesi için ona baskı yapamasın diye kentten ayrıldı. Sais’te rahiplerle sohbet ettiği Mısır’a ve Lidya’ya gitti; Herodotos, Kral Kroisos ile Sardeis’teki ünlü konuşmasını bu yıllara yerleştirir.

Döndüğünde grupları yeniden çekişir, akrabası Peisistratos’u da tiranlık için entrika çevirir buldu. Artık yaşlı bir adam olan Solon, Atinalıları kendi köleliklerini inşa ettikleri konusunda dizelerle uyardı, ama dinlenmedi. Peisistratos iktidarı ele geçirdikten kısa süre sonra, MÖ 560 dolaylarında öldü.

Solon’un reformları kendi şiirlerinden, Aristoteles’in Ἀθηναίων Πολιτεία (Atinalıların Anayasası) adlı eserinden ve Plutarkhos’tan bilinir. İlki σεισάχθεια, yani «yüklerin silkelenmesi» idi: toprak ya da kişi teminatlı bütün borçlar iptal edildi, sınır taşları söküldü, borç yüzünden köleleştirilen Atinalılar özgürleştirildi, yurt dışına satılanlar geri satın alındı ve bir yurttaşın borç yüzünden köleleştirilmesi sonsuza dek yasaklandı. İambik bir şiirinde kara Toprak’ı, onu taşlardan kurtardığına tanık gösterir. Yine de toprağı yeniden dağıtmayı reddetti, bu da ona iki taraftan da düşman kazandırdı; bunu dizelerinde biraz da gururla söyledi.

Ardından anayasayı soy yerine servet temelinde yeniden kurdu. Yurttaşlar topraklarının verimine göre dört sınıfa ayrıldı: πεντακοσιομέδιμνοι, ἱππεῖς, ζευγῖται ve θῆτες; en yüksek makamlar en zenginlere gidiyordu, ama her yurttaş, en yoksulu bile, halk meclisinde ve memurların kararlarına karşı başvurulabilen halk mahkemesi Ἡλιαία’da yer alıyordu. Aristoteles ona dört yüzler meclisini atfeder. Mirastan ve çeyizden zeytin ağacı dikimine ve cenazelerde yas tutanların davranışlarına kadar her şeyi düzenleyen yasaları, halka açık biçimde dikilmiş döner ahşap levhalara, ἄξονες’e yazıldı. Şiirinden yaklaşık 280 dize kalmıştır: kentin sıkıntılarını yöneticilerinin açgözlülüğüne bağlayan Εὐνομία (İyi Düzen) ağıtı, insanın yaş evreleri, servet ve adalet üzerine dizeler ve hep öğrenerek yaşlanmaya dair dize.

Solon’un adı Yunancada bilge yasa koyucu için deyimleşmiştir: makul bir yasa hazırlayan bir siyasetçiye yarı ciddi «ο Σόλων» denir ve «σολώνειος» aklı başında ve ölçülü anlamına gelir. Daha da yerinde olarak σεισάχθεια canlı bir sözcüktür: 2010’dan beri Yunan parlamentosunda önerilen her borç hafifletme planına birileri σεισάχθεια demiştir, genellikle aslının ne kadar gerisinde kaldığını hatırlatarak. Öğrenciler onun reformlarını lisenin birinci sınıfındaki antik tarih dersinde öğrenir, Herodotos’un Solon ile Kroisos öyküsü de «μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε», sondan önce kimseyi mutlu sayma, ahlaki dersiyle çoğu Yunanlının hatırladığı antik metinlerden biridir. Atina merkezinde, hukuk fakültesinin ve kitapçıların bulunduğu Οδός Σόλωνος onun adını taşır ve Delfi özdeyişi «μηδὲν ἄγαν», hiçbir şeyin aşırısı, antik çağdan beri ona atfedilir. Sitede Kroisos ile Solon üzerine ve Platon’a göre onun Mısır’dan getirdiği Atlantis öyküsü üzerine C2 okuma metinleri vardır.

• Kendi sözleri günümüze ulaşan en eski Atinalıdır: sonraki yazarların aktardığı yaklaşık 280 dize.
• Platon’un Timaios ve Kritias’taki Atlantis öyküsü, Solon’un Sais’teki Mısırlı rahiplerden duyup Atina’ya getirdiği bir şey olarak sunulur.
• Herodotos’un anlattığı Kroisos ile buluşması kronolojik olarak neredeyse kesinlikle imkânsızdır; Kroisos MÖ 560 dolaylarında, Solon ölmek üzereyken kral oldu.
• Kendi anlattığına göre pek çok kişi ısrar ettiği hâlde Atina tiranı olmayı reddetti ve bu yüzden onu aptal sananlarla alay eden bir şiir yazdı.