Yannoulis Chalepas

Chalepas 24 Ağustos 1851'de Tinos'un kuzeyindeki mermer işçileri köyü Pirgos'ta (Panormos) doğdu. Babası bir mermer oymacılığı atölyesi işletiyordu ve çocuk keskiler ile taş blokları arasında büyüdü. Atina Güzel Sanatlar Okulu'nda okudu ve 1873'te Tinos'taki Evangelistria kilisesinin verdiği bir burs onu Münih Güzel Sanatlar Akademisi'ne gönderdi. 1876'da Atina'ya döndü, bir atölye açtı ve iki yıl içinde en ünlü eserlerini yaptı.

1878'de aklı çöktü. Heykelleri parçaladı, çalışmayı bıraktı ve birkaç kez canına kıymaya çalıştı. 1888'de ailesi onu Korfu'daki akıl hastanesine yatırdı; orada 1902'ye kadar kaldı. Sonra Pirgos'a, heykelciliğin hastalığına yol açtığına inanan ve yapmaya çalıştığı figürleri kıran annesinin yanına döndü. Yıllarca Tinos'un tepelerinde çobanlık yaptı ve köyün yumuşak huylu «delisi» oldu.

Annesi 1916'da öldü ve 1918 civarında, 67 yaşında, Chalepas çoğunlukla kil ve alçıyla yeniden heykel yapmaya başladı. 1925'te Atina Akademisi'nde sergilenen eserlerinin alçı kalıpları ve 1927'de Akademi'nin Sanat Aristeion ödülü ona geç gelen bir tanınırlık getirdi. 1930'da akrabalarıyla yaşamak için Atina'ya taşındı ve neredeyse sonuna kadar çalıştı. 15 Eylül 1938'de orada öldü.

Genç Chalepas, on dokuzuncu yüzyıl Münih'inin ruhunu taşıyan klasik bir heykeltıraştı. Σατυρίσκος παίζων με τον Έρωτα (Eros'la Oynayan Genç Satir, 1877) adlı eseri, küçük aşk tanrısına takılan mitolojik bir satiri gösterir; hareket ve mizah doludur. Η Κοιμωμένη (Uyuyan Kız, 1878), varlıklı bir aileden gelen ve genç yaşta veremden ölen Sofia Afentaki'nin mezarı için yapıldı. Chalepas ölümü göstermedi: yatağında uyuyan genç bir kadını gösterdi; çarşaf bedeninin üzerine doğal biçimde düşüyor, bir eli göğsünün yanında duruyor, sanki her an uyanabilecekmiş gibi. Aynı yıl, Yunan tragedyasında çocuklarını öldüren anne Μήδεια'yı (Medea) yapmaya başladı; hastalığı başlayınca eser yarım kaldı.

Yaşlılık dönemi eserleri bambaşkadır. Küçük kil ve alçı figürlerde aynı konulara tekrar tekrar döndü – satir ve Eros, Medea, Kutsal Kitap'tan sahneler – ama klasik dinginlik kaybolmuştur. Bedenler kaba, yüzler neredeyse çocuksu, biçimler sadeleşmiştir; sanki Akademi'nin kurallarını unutup kendi dilini bulmuş gibidir. Yirminci yüzyılın eleştirmenleri bu geç dönem eserlerinde çok modern bir heykeltıraş gördü ve bugün bunlar gençliğinin mermer başyapıtları kadar değerli sayılır.

Chalepas'la tanışmak için Panathinaiko Stadı yakınındaki Atina Birinci Mezarlığı'na (Α΄ Νεκροταφείο) gidin ve Uyuyan Kız'ı bulun: orada en çok ziyaret edilen mezarlardan biridir. Tinos'ta, Pirgos'taki aile evi, Tinoslu Sanatçılar Müzesi'nin yanında küçük bir müzedir ve köyde hâlâ bir mermer oymacılığı okulu vardır. Atina'daki Ulusal Galeri hem 1877 tarihli Eros'la Oynayan Satir de dahil erken dönem mermer eserlerini hem de geç dönem kil figürlerini sergiler. Hayatı kitaplara ve belgesellere ilham verdi; Uyuyan Kız pek çok kitap kapağında yer alır.

• 1878'den 1918 civarına kadar yaklaşık kırk yıl sanattan uzak kaldı, yine de çağının en çok hayranlık duyulan Yunan heykeltıraşı oldu.
• 67 yaşında yeniden heykel yapmaya başladı ve neredeyse 87 yaşına kadar çalıştı.
• Uyuyan Kız gerçek bir kişinin mezarıdır: 1873'te genç yaşta ölen Sofia Afentaki.
• Doğduğu köy, Tinos'taki Pirgos, kuşaklar boyu mermer heykeltıraşı yetiştirmiştir ve hâlâ bir mermer oymacılığı okulu vardır.