Maro Duka

Maro Duka 1947’de Girit’in Hanya kentinde doğdu, 1966’da Atina’ya taşındı. İki kent de edebî hayalinde önemlidir: biri çocukluğun sokak ve seslerini, diğeri değişen başkent yaşamını sunar. İlk kitabı Η πηγάδα (Kuyu) 1974’te, ilk romanı Η αρχαία σκουριά (Eski Pas) 1979’da yayımlandı. Romanda bir kadının kişisel anıları, diktatörlük, direniş ve boşa çıkan beklentilerle biçimlenen kuşağın siyasi deneyimleriyle yan yana gelir. Tarihsel baskılar yazarın kendi dönemine ait olsa da anlatıcı kurmaca kişidir.

Duka roman, novella ve öykülerle yakın ilişkiler ile ortak tarih arasında çalışmayı sürdürür. 2022’deki söyleşide yazmayı, cümleler sayfaya gelmeden önce uzun düşünme ve hazırlanma dönemlerini de kapsayan bir yaşam biçimi olarak anlattı. Açıkça Girit lehçesinde yazmasa da Girit’in dilini nasıl renklendirdiğini açıkladı. Edebiyata toplam katkısı 2019 Büyük Devlet Edebiyat Ödülü ile tanındı. Ödül, farklı sesleriyle siyasi deneyimi veya aile yaşamını tek ve basit bir anlatıma indirgemeyen geniş bir yapıtı onurlandırır.

Η αρχαία σκουριά (Eski Pas), siyasi tarihe kişisel ve sorgulayıcı bir ses verir. Η πλωτή πόλη (Yüzen Kent, 1983), aşk ilişkisini ve eşitsiz duygusal konumları inceler. Mecazlı başlık, farklı yerlerdeki ilişkiler, arzu ve bellek öyküsüne eşlik eder. Αθώοι και φταίχτες (Masumlar ve Suçlular, 2004), güncel karşılaşmaların farklı tarih katmanlarını görünür kıldığı Hanya’ya döner. Bu kitaplar, Duka’nın bireylerin karmaşık yaşamını koruyarak anlatı ölçeğini nasıl değiştirdiğini gösterir.

Πύλη εισόδου (Giriş Kapısı, 2019), bir kadının monoloğunda bugünkü ve hatırlanan Atina arasında ilerler. Yayıncı tanıtımı kapıyı siberuzayla da ilişkilendirir, Yunanca konum sözcükleri εδώ ve εκεί kullanır. Να είχα, λέει, μια τρομπέτα (Keşke Bir Trompetim Olsa, 2022), kadını meydan ve mahallelerde izler. Φελιτσιτά (Felicità, yani Mutluluk, 2023), evsiz bir adamı çelişen aile anlatılarıyla yan yana getirir; kendi şiddeti de ailenin dağılmasının nedenlerindendir. Bunlar zor romanlardır. A2 için Πύλη εισόδου daha küçük bir başlangıç sunar: kendi çiziminizde bir giriş ve çıkışı anlatıp konuşanın konumuna göre yerlerini belirtin.

Duka, kamusal tarihi belirli seslerle yüzleştirir: hatırlayan kadın, konuşan sevgili, anlaşamayan aile. Kitapları bir kentte birçok deneyime yer açar. Gündelik Yunanca için Patakis’in Πύλη εισόδου (Giriş Kapısı) tanıtımını açıp εδώ (burada), εκεί (orada) bulun. Ayrı giriş ve çıkışı olan ev ve avlu çizin. Hayalî konuşanı girişe yakın koyun: Η είσοδος είναι εδώ (Giriş burada). Uzağı gösterin: Η έξοδος είναι εκεί (Çıkış orada). Arkadaşınız başka konum seçerek aynı çizimi anlatsın. Böylece kullanışlı yer ifadeleri çalışırsınız; romanın tamamı daha ileri okuma düzeyi gerektirir.

• Η πηγάδα (Kuyu, 1974), ilk romandan beş yıl önce çıktı.
• 2019 Büyük Devlet Edebiyat Ödülü toplam katkısını onurlandırdı.
• 2022’de Girit’in açık lehçe kullanımının ötesinde de dilini renklendirdiğini anlattı.