Nikos Gatsos

Gatsos 8 Aralık 1911'de Peloponnes'in ortasındaki Arkadya'da bir köy olan Asea'da doğdu ve o bölgenin dağ köyleri ömrü boyunca hayal gücünde kaldı. Gençliğinde Atina'ya gitti, Atina Üniversitesi'nde filoloji okudu ve 1930'larda Τα Νέα Γράμματα dergisi çevresindeki genç yazarlar grubuna katıldı; orada en yakın dostu olarak kalacak Odysseas Elytis ile tanıştı.

1943'te, Alman işgalinin ortasında, dostlarını hayrete düşüren ve söylendiğine göre tek bir gecede yazdığı yaklaşık yirmi sayfalık şiir Αμοργός'u yayımladı. Bir daha hiç şiir kitabı yayımlamadı. Bunun yerine 1940'ların sonundan itibaren tiyatro için ve her şeyden önce müzik için yazdı; başlangıç, Manos Hadjidakis ile birlikte Karolos Koun'un 1949'daki Arzu Tramvayı sahnelemesi için yaptıkları, «Χάρτινο το φεγγαράκι»nin de aralarında olduğu şarkılardı.

On yıllar boyunca Atina kahvelerinin değişmez simasıydı: şehir merkezinde bir kahve masasında oturan, herkesle konuşan ve pek az şey kâğıda döken iri yapılı, sessiz bir adam. Yunan radyosunda çalıştı, Federico García Lorca'yı çevirdi ve son yıllarına dek şarkı sözü yazmayı sürdürdü. 12 Mayıs 1992'de Atina'da öldü ve dilediği gibi Asea'ya gömüldü.

Αμοργός, adını Gatsos'un söylendiğine göre hiç gitmediği bir Kiklad adasından alır. Serbest nazım, düzyazı ve halk türküsü ölçüleriyle yazılmış sürrealist bir şiirdir; Yunan kırsalının, denizin, savaşın ve ölümün imgeleri bir rüyanın mantığıyla birbirini izler. Açılış dizesi «Με την πατρίδα τους δεμένη στα πανιά και τα κουπιά στον άνεμο κρεμασμένα» (Vatanları yelkenlere bağlı, kürekleri rüzgâra asılı), modern Yunan şiirinin en çok alıntılanan dizelerinden biridir. Koca bir şair kuşağını etkiledi.

Şarkı sözleri eserinin öteki yarısıdır ve çok daha fazla insana ulaştı. Hadjidakis ile «Χάρτινο το φεγγαράκι» (1949), «Μίλησέ μου» (Konuş Benimle), «Τ' αστέρι του βοριά» (Kuzey Yıldızı) ve Αθανασία (Ölümsüzlük, 1976) albümünün yanı sıra Elefsis'in harap olmuş manzarası üzerine erken bir ekoloji şarkısı olan «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης»i (Persephone'nin Kâbusu) yazdı. Theodorakis ile «Μυρτιά»yı (Mersin Ağacı) ve 1960'ların başka şarkılarını yazdı. Stavros Xarchakos ile Kostas Ferris'in Ρεμπέτικο (1983) filminin bütün müziklerini yazdı; «Καίγομαι, καίγομαι» (Yanıyorum) ve «Μάνα μου Ελλάς» (Anam Yunanistan) gibi, eski rebetiko gibi duyulan ama tamamen kendisine ait şarkılar. Sözlerinde en yalın kelimeler, halk türküsünün ritmi ve ansızın beliren beklenmedik bir imge vardır; popüler müzik kılığına girmiş şiirdir bunlar ve Nana Mouskouri'den Maria Farantouri'ye kuşaklar boyu şarkıcı onları kaydetti.

«Χάρτινο το φεγγαράκι» ile başlayın; Nana Mouskouri'nin ve Melina Mercouri'nin söylediği, her başlangıç düzeyi öğrencisinin takip edebileceği dört kısa nakarat dizesi. Sonra her Yunan tavernasında çalan Xarchakos'un Ρεμπέτικο müziklerini ve Hadjidakis'in Αθανασία'sını dinleyin. Bu şarkıların çoğu okul törenlerinde, partilerde ve sokakta söylenir; Yunanların çoğu Amorgos'tan tek bir dize sayamasa da bir düzine Gatsos şarkısını söyleyebilir. Kariyeri Hadjidakis ile başlayan Nana Mouskouri onlarca şarkısını kaydetti; böylece sözleri neredeyse her Yunan şairinkinden daha uzağa ulaştı. Söz yazarları arasında Yunanlar onu genellikle ilk sıraya koyar: popüler bir şarkının edebiyat olabileceğini kanıtlayan şair.

• Hayatı boyunca yalnızca tek bir şiir kitabı, Amorgos'u (1943) yayımladı ve onu tek bir gecede yazdığı söylenir.
• Şiirine, söylendiğine göre hiç ayak basmadığı bir adanın, Amorgos'un adını verdi.
• «Χάρτινο το φεγγαράκι», Tennessee Williams'ın Arzu Tramvayı'nın 1949'daki Atina sahnelemesi için, 24 yaşındaki Manos Hadjidakis'in müziğiyle yazıldı.
• Lorca'nın Kanlı Düğün'ünün çevirisi (Ματωμένος γάμος) hâlâ sahnede kullanılan standart Yunanca versiyondur.