Markos Botsaris

Botsaris 1788 civarında Epir dağlarındaki bir grup tahkimli köy olan Sul'da, önde gelen klanlarından birinde doğdu; babası Kitsos Botsaris'ti. Hem Yunanca hem Arnavutça konuşan Ortodoks Hristiyanlar olan Suliotlar, uzun süredir Yanyalı Ali Paşa'ya direniyordu. 1803'te Sul sonunda düştü ve Suliot aileler evlerini terk etti: bazıları Parga'ya gitti, Botsaris ailesinin de aralarında bulunduğu pek çoğu Korfu'ya ve diğer İyon Adaları'na geçti. Genç Markos orada yıllarca yabancı komuta altındaki bir Arnavut alayında hizmet etti ve 1809 civarında Suliot konuşmasının küçük bir Yunanca-Arnavutça sözcük listesini yazdı; bu belge bugün hâlâ duruyor.

Ali Paşa 1820'de padişahla bozuşunca Suliotlar Epir'e döndü ve Botsaris gizli Filiki Eterya örgütüne katıldı. Devrim sırasında batı Yunanistan'da savaştı: Temmuz 1822'de ağır bir Yunan yenilgisi olan Peta Muharebesi'nde ve savunucuların atlattığı 1822–23 kışındaki ilk Mesolongi kuşatmasında. Ağustos 1823'te Mustafa Paşa komutasındaki büyük bir Osmanlı ordusu güneye ilerliyordu. 8'i 9'una bağlayan gece (bugünkü takvimle 21 Ağustos) Botsaris birkaç yüz Suliot ile Kerpiniş yakınlarındaki ordugâha ani bir baskın düzenledi. Baskın başarılı oldu, ama Botsaris vuruldu ve o gece öldü. Adamları cesedini Mesolongi'ye taşıdı ve orada gömüldü.

Botsaris ardında hiç kitap bırakmadı, mektupları da pek azdır; bıraktığı şey bir savaş ve bir örnektir. Kerpiniş'teki gece baskını askerî açıdan küçük bir harekâttı ve Osmanlı ordusunu durdurmadı. Ama adamlarının başında en tehlikeli yeri seçen ve zafer anında düşen bir kaptanın hikâyesi hemen bütün Yunanistan'a ve Avrupa'ya yayıldı. Solomos'un kaydettiği ve Yunan okul kitaplarının hâlâ anlattığı gibi, savaştan önceki akşam diğer kaptanlar hükümetin ona verdiği generallik beratını kıskanınca, Yunanların birliğini korumak için onu yırttı.

Yurt dışında ölümü, Avrupa'nın Yunan davasına coşkuyla bağlandığı yıllara denk geldi. 1825'te Amerikalı şair Fitz-Greene Halleck, Amerikalı okul çocuklarının onlarca yıl ezberlediği uzun bir şiir olan Marco Bozzaris'i yayımladı; Yunan milli marşının şairi Dionisios Solomos da onun için dizeler yazdı. Ailesi yeni Yunan devletine yakın kaldı: kardeşi Kostas Botsaris general ve senatör oldu, Roza diye çağrılan kızı Katerina ise Atina'da Kraliçe Amalia'nın nedimesi oldu ve güzelliğiyle ün saldı. Yunanlar için Botsaris, Sul'un bütün hikâyesinin bir parçasıdır: Ali Paşa'ya direniş, Zalongo kadınları, Korfu'daki sürgün ve 1821'de savaşmak için geri dönüş.

Herhangi bir Yunan kasabasında dolaşırsanız büyük olasılıkla bir οδός Μάρκου Μπότσαρη, yani Markos Botsaris Sokağı bulursunuz; okullar ve meydanlar da onun adını taşır. Mesolongi'de mezarı, kentin kuşatmanın ve Lord Byron gibi Yunanlara yardım eden yabancıların anısını yaşattığı park olan Κήπος των Ηρώων'da (Kahramanlar Bahçesi) bulunur. Çocuklar onun adını ilkokulda 1821 kahramanlarından biri olarak öğrenir ve Yunan Bağımsızlık Günü olan 25 Mart'ta portresi Kolokotronis ile Bouboulina'nınkilerle birlikte görünür. Kerpiniş yakınlarındaki Kefalovriso'da, gece baskınının yapıldığı yerde onun anısına bir anıt vardır. İngilizce okuyorsanız, 19. yüzyılın yabancı okurlarının onu nasıl gördüğünü anlamanın en iyi yolu Halleck'in şiiridir.

• 1809 civarında Korfu'da yazdığı Yunanca-Arnavutça sözcük listesi, Suliot konuşmasının az sayıdaki yazılı kayıtlarından biridir.
• Fitz-Greene Halleck'in «Marco Bozzaris» (1825) şiiri onu Amerika Birleşik Devletleri'nde ünlü yaptı.
• Ağustos 1823'te Kerpiniş yakınlarında, baskınının başarılı olduğu gece öldü.
• Kızı Roza Botsari, Kral Otto ve Kraliçe Amalia'nın sarayında nedime oldu.