Theofilos Hacımihail

Theofilos 1870 dolaylarında, Midilli adasında şehrin hemen dışındaki Varia köyünde yoksul bir ailede doğdu; babasının ayakkabıcı, anne tarafından dedesinin ikona ressamı olduğu söylenir. Az okula gitti, solaktı ve utangaçtı; çocukluğundan beri bulduğu her şeyin üzerine resim çizerdi. Genç bir adamken İzmir'e gitti; rivayete göre orada bir süre Yunan konsolosluğunda kapıcı olarak çalıştı ve resim yapmaya başladı.

1897 dolaylarında anakara Yunanistan'a geçti ve Volos ile Pilyon Dağı bölgesine yerleşti; burada otuz yıl kadar kaldı. Neredeyse hiçbir şeyi yoktu ve resim yaparak geçiniyordu: bir dükkâncı ya da çiftçi ona yemek, biraz para ya da yatacak bir yer verir, Theofilos da evin, kahvehanenin ya da değirmenin bir duvarını savaşlar, azizler, manzaralar ve portrelerle kaplardı. Her zaman 1821 savaşçılarının pileli eteği fustanellayı giyer, bayram günlerinde ise Büyük İskender kılığına girip köy çocuklarını ordusu yaparak kendi tarihî geçit törenlerini sahnelerdi. Pek çok kişi ona zararsız bir tuhaf adam gözüyle bakıyordu.

1927'de Midilli'ye döndü. Orada, 1929 dolaylarında, Midilli doğumlu, Paris'te Tériade adıyla ünlenmiş yayıncı ve sanat eleştirmeni Stratis Eleftheriadis tarafından keşfedildi; Tériade ona bez, boya ve siparişler verdi ve eserlerini satın aldı. Theofilos, adını yurt dışında tanıtacak olan ve 1961'de Louvre'da doruğa ulaşan Paris sergilerini göremeden, Mart 1934'te Varia'da öldü.

Theofilos, Yunanların türkülerini söylediği ve hikâyelerini anlattığı şeyleri resmetti. En sevdiği konular Bağımsızlık Savaşı'nın kahramanlarıydı: Kolokotronis, Athanasios Diakos, Katsantonis ve Markos Botsaris, fustanella içinde savaşın ortasında gösterilirdi; bir de defalarca parlak miğferli bir Yunan halk kahramanı olarak resmettiği Büyük İskender. Onların yanına Ερωτόκριτος (Erotokritos) destanından sahneleri, Âdem ile Havva'yı, antik tanrıları ve çevresinde gördüğü sıradan hayatı koyardı: hasatlar, balıkçılar, çobanlar, dansçılar, bir düğün, fırınının başında bir fırıncı ve arkalarında Yunanistan'ın adaları ile dağları.

Üslubuna naif ya da halk üslubu denir, çünkü akademik resmin kurallarını hiç öğrenmedi: perspektif yok, düz ve parlak renklerle figürler, her yaprak ve her çiçek ayrı ayrı çizilmiş, çoğu zaman da kimin kim olduğunu açıklayan el yazısı bir not. Yine de renk ve kompozisyon duygusu sağlamdır; resimlerinde Bizans ikonalarının dolaysızlığı ve köy kıyafetlerinin işlemeli desenleri vardır; onun gerçek okulları bunlardı. Günümüze kalan en büyük eseri, 1912'de Volos'un yukarısındaki Anakasia'da Giannis Kontos'un evine yaptığı duvar resimleri dizisidir; ev bugün müzedir. Pilyon'daki duvar resimlerinin çoğu badanayla kapatıldı ya da yok oldu; bugün elimizde olanlar başlıca son yıllarında Tériade için bez, tahta ve mukavva üzerine yaptığı taşınabilir işlerdir.

Ona adanmış iki müze vardır. Tériade'ın yaptırdığı ve 1965'te ressamın doğduğu yerin yakınında açılan Varia'daki Theofilos Müzesi, onun 85 kadar resmini barındırır; birkaç adım ötede Tériade Müzesi yükselir, Volos yakınındaki Anakasia'da ise duvarlarında 1912 resimleri bulunan Kontos evi ziyaret edilebilir. Ününü şairlere borçludur: Odysseas Elytis Ο ζωγράφος Θεόφιλος (Ressam Theofilos) denemesini yazdı, Giorgos Seferis de onun hakkında yazdı, ikisi de 1947'de; onlardan sonra Theofilos, yerli bir Yunan görme biçiminin örneği hâline geldi. Resimleri okul kitaplarında, afişlerde ve posta pullarında yer alır; İskender'i, Erotokritos'u ve dans eden köylüleri modern Yunanistan'ın en sevilen görüntüleri arasındadır.

• Hiç atölyesi olmadı: yaşam boyu yaptığı işlerin çoğu, yemek ve yatak karşılığında doğrudan kahvehanelerin, dükkânların, değirmenlerin ve evlerin duvarlarına yapıldı.
• Her gün fustanella giyer, bayram günlerinde Büyük İskender kılığına girip köy çocuklarını sahte savaşlarda yönetirdi.
• Eserleri 1961'de Paris'te Louvre'da sergilendi; bunu, Matisse ve Picasso'nun yayıncısı olan hemşehrisi Tériade sağladı.
• 1912'de Anakasia'da resmettiği ev hâlâ ayaktadır ve müze olarak gezilebilir.