Athanasios Diakos

Diakos 1788 civarında Delfi'nin kuzeyindeki Fokis ve Doris dağlarında doğdu; iki köy, Artotina ve Ano Musunitsa, onu sahiplenir ve ikincisinin adı sonradan onun onuruna «Αθανάσιος Διάκος» olarak değiştirildi. Soyadı genellikle Massavetas ya da Grammatikos olarak verilir. Çocukken bir manastıra girdi ve diyakoz, Yunanca διάκος oldu; bu unvan ona soyadı olarak kaldı. Rivayete göre bir Osmanlı memuruyla kavga ettikten sonra manastırdan ayrıldı ve dağa çıktı; orada kleftilere katıldı, daha sonra da Odisseas Andrutsos'un çetesinde armatolos, yani Osmanlı yönetimi altında silahlı bekçi olarak hizmet etti.

1821 baharında Devrim patlak verince Diakos, Livadya bölgesinde adamlarını ayaklandırdı. Nisan sonunda Ömer Vryonis ve Köse Mehmed komutasındaki bir Osmanlı ordusu Mora'ya doğru güneye iniyordu ve Yunanlar onu eski Termopylai geçidi yakınlarındaki İsperkiyos (Sperheios) nehrinde durdurmaya çalıştı. Diakos birkaç yüz adamla Alamana köprüsünü tuttu. Diğer Yunan çetelerinin çoğu geri çekildi; o kaldı. Saatlerce süren çarpışmadan sonra yaralı ve kılıcı kırık hâlde esir alındı. Lamia'da dinini değiştirip Osmanlılara hizmet ederse canının bağışlanacağı söylendi. Reddetti ve 24 Nisan 1821'de idam edildi; rivayete göre kazığa oturtuldu ya da şişte kızartıldı. Yaklaşık otuz üç yaşındaydı.

Diakos kitap yazmadı; onun eseri bir savaş ve bir ölümdür, bir de Yunanların o günden beri bunları anlatış biçimi. Askerî açıdan Alamana çatışması bir yenilgiydi: Osmanlı ordusu Sperheios'u geçip güneye devam etti. Ama bu çatışma, kimsenin Devrim'in ayakta kalıp kalmayacağını bilmediği Mart 1821'in ilk ayaklanmalarından yalnızca birkaç hafta sonra yaşandı ve Leonidas ile üç yüzlerin yeri olan Termopylai'de direnen bir adamın hikâyesi ayaklanmaya daha ilk günlerinden bir kahraman kazandırdı. Birkaç ay içinde ölüm haberi köylere yayıldı ve Yunanlar ondan yeni bir Leonidas gibi söz etmeye başladı.

Halk geleneği ona sözlerini verdi. Onun hakkındaki en ünlü κλέφτικο τραγούδι'de (klefti türküsü) Diakos bir bahar sabahı ölüme götürülür ve çevresindeki çiçek açmış dallara ve taze çimenlere bakar. Türkü ona Ölüm'ün zamanı ne kadar kötü seçtiğini söyletir: «Για δες καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει». Geleneğin ağzına koyduğu bir başka dize, din değiştirme teklifine verdiği cevaptır: «Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω» (Rum doğdum, Rum öleceğim). 1867'de şair Aristotelis Valaoritis uzun bir şiir olan Αθανάσιος Διάκος'u yazdı, 19. yüzyıl ressamları da onu köprüde kırık kılıcıyla resmetti. Diakos'u ulusal bir sembol yapan, savaşın kendisinden çok bu imgeler oldu.

Lamia'da Diakos'un bir heykeli idam edildiği yerin yakınında durur ve kent her nisan, ölüm yıldönümü civarında onu anar. Fokis'teki doğduğu köy onun adını taşır; Αθανασίου Διάκου ya da yalnızca Διάκου adlı sokak ve meydanlar neredeyse her Yunan kasabasında bulunur, Atina'da Akropolis yakınındaki tanınmış bir cadde de bunlardan biridir. Yunan çocukları onunla okulda, ulusal bayram olan 25 Mart civarında, son sabahını anlatan halk türküsünü ve Alamana'nın hikâyesini okurken tanışır. İyi bir öneri: «Του Διάκου» halk türküsünü bulun ve bir başlangıç öğrencisinin bile sözcük sözcük anlayabileceği ilk iki dizesini okuyun. Atina'dan Lamia'ya eski devlet yolundan giderseniz, savaşın yapıldığı Sperheios vadisinden geçersiniz.

• Διάκος bir aile adı değil, kilise unvanıdır: savaşçı olmadan önce bir manastırda diyakozdu.
• Alamana köprüsü Termopylai'den yalnızca birkaç kilometre uzaktadır; Yunanların onu Leonidas'a benzetmesinin nedeni budur.
• Fokis'teki doğduğu köyün adı onun onuruna Athanasios Diakos olarak değiştirildi.
• Devrim başladıktan ancak bir ay sonra, 24 Nisan 1821'de öldü.