Lili Zografu

Lili Zografu 17 Haziran 1922’de Kandiye’de doğdu; bir kütüphane kataloğu 1918 yılını verir, ancak kaynakların çoğu 1922 der. Babası Andreas Zografos gazeteci ve gazete yayıncısıydı; onun işi kızını yazmaya yöneltti. Kandiye’deki Korais okulunda ve Naksos adasındaki Ursulin rahibelerinin Katolik okulunda okudu. Alman işgali sırasında, yaklaşık yirmi bir yaşındayken, hamileyken direniş faaliyeti nedeniyle hapsedildi. Kızı, şair Rena Hacidaki, hapishanede doğdu.

1944’teki kurtuluştan sonra pek çok gazete ve dergide gazeteci olarak çalıştı; bir süre Paris’te yaşadı. İlk kitabı, uzun öyküler derlemesi Αγάπη (Aşk), 1950 dolaylarında çıktı. 1967–1974 diktatörlüğü sırasında Γυναίκα (Kadın) dergisine yazdı ve rejime karşı çıktı; Kasım 1973’te Atina Politeknik ayaklanmasına tanık oldu. Cuntanın düşüşünden sonra Eleftherotipia gazetesinde köşe yazıları yazdı ve geniş bir okur kitlesi bulan romanlar yayımladı.

1998’de memleketinde tatildeyken ağır bir felç geçirdi. Birkaç gün sonra, 2 Ekim’de, Kandiye’deki Venizelio Hastanesi’nde öldü. Toplam yaklaşık yirmi dört kitap yayımladı: romanlar, uzun öyküler ve denemeler.

Zografu ilk kez 1959–1960 dolaylarında yayımlanan Νίκος Καζαντζάκης, ένας τραγικός (Nikos Kazancakis, trajik bir insan) ile geniş çapta tanındı. Giritli yazarın bu psikolojik portresi kısmen ilk eşi Galatia’ya atfedilen iddialara dayanıyordu; tartışma yarattı ve hâlâ yeniden basılıyor. 1971’de Odisseas Elitis’in şiiri üzerine bir inceleme olan Ο ηλιοπότης Ελύτης (Güneş içen Elitis) kitabını yayımladı; şair el yazmasını onaylamadı, ama Zografu yine de yayımladı. Tanıklığı 17 Νοέμβρη 1973 – Η νύχτα της μεγάλης σφαγής (17 Kasım 1973: büyük katliam gecesi) 1974’te geldi.

Metinleri 1978 tarihli Επάγγελμα: πόρνη (Meslek: fahişe), otobiyografi ile hicvi birleştirir: kimlik belgelerindeki mesleğini nasıl değiştirdiğini ve bunun saçma sonuçlarını anlatır, cunta yıllarının bürokrasisine ve ikiyüzlülüğüne saldırır. Νύχτωσε αγάπη μου, είναι χτες (Gece oldu sevgilim, dün oldu) gibi sonraki romanlar ve otobiyografik Η Συβαρίτισσα (Zevk düşkünü kadın), kadının bağımsızlığını merkezde tuttu. Η αγάπη άργησε μια μέρα (1994), işgal yıllarında Girit’te bir köy olan Neohori’de geçer. Kalabalık Ftenudos ailesi dinî baskı ve katı ahlak kuralları altında yaşar; en küçük kız Erato, evin mahzeninde saklanan bir İtalyan askerine âşık olur. Zografu kadınlara vaiz gibi değil, bir yol arkadaşı gibi seslendi ve dar bir feminist etiketi reddetti.

Zografu vasiyetiyle eserlerinin telif haklarını Yunanistan SOS Çocukköylerine bıraktı; bu kurum onun anısına etkinlikler düzenledi. Η αγάπη άργησε μια μέρα, ERT 1997’de televizyon uyarlamasını yayımladığında geniş bir kitleye ulaştı; 2024’te Kuzey Yunanistan Devlet Tiyatrosu ile Kozani Belediye ve Bölge Tiyatrosu onu Enke Fezollari’nin yönetiminde sahneledi. Girit Üniversitesi de romanı edebiyatın filme aktarılması üzerine bir derste kullandı. İlk adım olarak Yunanca başlığı yüksek sesle okuyun: άργησε, αργώ (gecikiyorum) fiilinin geçmiş zaman biçimidir. Sonra şimdiki zamanda kısa bir mesaj yazın, Αργείς; Σε περιμένω. (Gecikiyor musun? Seni bekliyorum.), ve ona cevap verin: Αργώ δέκα λεπτά, αλλά έρχομαι. (On dakika gecikiyorum ama geliyorum.) Bu alıştırma cümleleri bizimdir, romandan alınmamıştır.

• Kızı, şair Rena Hacidaki, Zografu işgal sırasında hapisteyken doğdu.
• Odisseas Elitis şiiri hakkındaki el yazmasını onaylamadı, ama Zografu onu 1971’de yayımladı.
• Kitaplarının telif haklarını SOS Çocukköylerine bıraktı.
• Η αγάπη άργησε μια μέρα 1997’de romandan televizyona, 2024’te sahneye geçti.