Melina Mercouri

Maria Amalia Mercouri 18 Ekim 1920'de Atina'da siyasetçi bir ailede doğdu: dedesi Spyridon Mercouris uzun yıllar Atina belediye başkanıydı, babası Stamatis ise milletvekili ve bakandı. Ulusal Tiyatro'nun drama okulunda okudu ve 1940'larda sahneye ilk adımını attı; Atina'da yönetmen Karolos Kun'un yönetiminde Tennessee Williams ve başka yazarların oyunlarında rol aldı. İlk filmi, Mihalis Kakoyannis'in Στέλλα'sı (Stella, 1955) onu Cannes Festivali'ne götürdü; orada, önce hayat arkadaşı, 1966'da da kocası olacak Amerikalı yönetmen Jules Dassin'le tanıştı.

Dassin'le birlikte ona Cannes'da En İyi Kadın Oyuncu ödülünü ve bir Oscar adaylığını kazandıran Ποτέ την Κυριακή'yi (Pazarları Asla, 1960), ardından Phaedra (1962) ve Topkapi'yi (1964) çekti. Nisan 1967'de albaylar Yunanistan'da iktidarı ele geçirdiğinde Atina, Paris ve New York arasında yaşayan uluslararası bir yıldızdı. O sırada yurt dışında bulunan Mercouri, Avrupa ve Amerika'nın dört bir yanında konserler verip röportajlar yaparak diktatörlüğe karşı en gür ses oldu. Cunta Yunan vatandaşlığını elinden aldı; Yunan doğduğunu ve Yunan öleceğini söyleyen yanıtı ünlendi.

1974'te Yunanistan'a döndü, Andreas Papandreu'nun PASOK'una katıldı ve 1977'de Pire milletvekili seçildi. 1981'den 1989'a kadar ve 1993'ten itibaren yeniden Kültür Bakanı oldu; bu göreve gelen ilk kadındı. 6 Mart 1994'te New York'ta akciğer kanserinden öldü; Atina'da başbakan törenine denk onurlarla yapılan cenazesi sokaklara muazzam kalabalıklar döktü.

Oyuncu olarak Mercouri'nin gücü ince bir teknikten çok büyük, sıcak, boğuk sesli bir sahne varlığındaydı. Στέλλα'da, kendisini seven adamla evlenmeyi reddeden bir Plaka meyhanesi şarkıcısıdır ve film trajediyle biter; Manos Hacidakis'in, «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» (Aşk, iki ağızlı bıçak oldun) dahil şarkıları filmi bir Yunan klasiği yaptı. Ποτέ την Κυριακή'de Amerikalı bir bilginin eğitmeye çalıştığı neşeli bir Pire fahişesi olan İlia'yı oynar; film dünya çapında büyük başarı kazandı ve yine Hacidakis'in bestelediği «Τα παιδιά του Πειραιά» (Pire'nin Çocukları) şarkısı, En İyi Özgün Şarkı Akademi Ödülü'nü alan ilk Yunanca şarkı oldu. Yunanca, Fransızca ve İngilizce albümler de kaydetti; aralarında ilk kez 1949'da sahnede söylediği «Χάρτινο το φεγγαράκι» (Kâğıttan Ay) de vardı.

Siyasi çalışması da aynı ölçekteydi. Kültür Bakanı olarak, on dokuzuncu yüzyılın başından beri British Museum'da tutulan Parthenon Mermerleri'nin iadesi kampanyasını başlattı ve 1986'da Oxford Union'daki ünlü bir tartışmada heykellerin süs değil, bir halkın ruhu olduğunu savundu. Her yıl farklı bir kentin kendi mirasını kutlayacağı Avrupa Kültür Kenti fikrini önerdi; 1985'te ilk kent Atina oldu ve bugün Avrupa Kültür Başkenti adını taşıyan program sürüyor. Ayrıca Atina'nın arkeolojik alanlarının birleştirilmesi ve yeni bir Akropolis Müzesi için çaba gösterdi; ikisi de ölümünden sonra tamamlandı.

2009'da Akropolis'in eteğinde açılan Akropolis Müzesi, onun istediği binadır ve içinde Mermerleri bekleyen boş bir alan vardır; büstü, müzeye giden Dionysiou Areopagitou yaya yolunun başında durur. Melina Mercouri Vakfı arşivini korur, Thisio'daki Melina Mercouri Kültür Merkezi sergilere ev sahipliği yapar. Pek çok Yunan kentinde onun adını taşıyan bir sokak ya da meydan vardır; kültürel peyzajlar için verilen uluslararası bir UNESCO-Yunanistan ödülü de onun adını taşır. Öğrenen biri Ποτέ την Κυριακή'yi izlemeli, kolay ve tekrarlı nakaratıyla «Τα παιδιά του Πειραιά»'yı ve «Χάρτινο το φεγγαράκι»'yi dinlemeli ve mücadelesinin bugün de sürdüğü Akropolis Müzesi'ni ziyaret etmelidir. Yunan doğup Yunan öleceğine dair sözü, Yunanlar kimlik ve sürgünden söz ettiğinde hâlâ alıntılanır.

• «Τα παιδιά του Πειραιά» 1961'de En İyi Özgün Şarkı Oscar'ını kazandı; bunu başaran tek Yunanca şarkıdır.
• 1960'ta Cannes En İyi Kadın Oyuncu ödülünü Jeanne Moreau ile paylaştı ve aynı rolle Oscar'a aday gösterildi.
• Cunta 1967'de vatandaşlığını elinden aldı; o da Yunan doğduğunu ve Yunan öleceğini, kararı imzalayan bakanınsa faşist doğduğunu ve faşist öleceğini söyledi.
• Atina 1985'te ilk Avrupa Kültür Kenti oldu, çünkü fikri bakan olarak Mercouri bulmuştu.