Eksekias

Eksekias hakkında bildiklerimizin neredeyse tamamı vazolarından gelir. Hiçbir antik yazar hayatını anlatmaz, bu yüzden doğumu ve ölümü için kesin tarihler yoktur. Araştırmacılar onun çalışmalarını MÖ 6. yüzyılın üçüncü çeyreğinde, yaklaşık MÖ 550–525’te Atina’ya yerleştirir; bu dönemde tiran Peisistratos kenti uzun süreler boyunca yönetmiştir. Yunanca adı Εξηκίας’tır; Latin harfleriyle Exekias ya da Execias diye yazılır. Vazoların üzerinde genellikle ΕΧΣΕΚΙΑΣ olarak yazılır; sonraki Yunancanın tek bir ksi harfi kullandığı yerde khi ve sigma vardır.

Eksekias iki şekilde imza atardı. İki vazoya onları hem boyadığını hem de yaptığını yazdı; yaklaşık on ya da on bir vazoya ise yalnızca çömlekçi olarak, “yaptı” fiiliyle imza attı. Uzmanlar üsluba dayanarak ona başka vazolar da atfeder ve bugün yaklaşık kırk eser onunla ilişkilendirilir. Vazolarının birçoğunda ayrıca “Onetorides güzeldir” sözleri bulunur; bu, o dönemde moda olan, genç bir Atinalıyı öven bir yazıttır. Vazolarının çoğu Yunanistan’da değil, İtalya’daki Vulci’nin Etrüsk mezarlarında bulundu; orada Atina seramiği değerliydi ve ölülerle birlikte gömülürdü. Bu yüzden en iyi eserleri bugün Roma, Londra, Münih ve Yunanistan dışındaki başka müzelerdedir.

Eksekias siyah figür tekniğiyle çalıştı: figürler turuncu kilin üzerine parlak siyah astarla boyanır, saç, pelerin ve zırh gibi ince ayrıntılar sivri bir uçla kazınırdı. Çizgileri alışılmadık derecede kesindir; sahneleri sakin ama gerilim doludur.

Vatikan’daki amforada (envanter 16757, yaklaşık MÖ 540–530) Akhilleus solda, miğferi hâlâ başında oturur; Aias ise sağda oturur. Boyalı harfler adlarını verir ve her biri bir sayı söyler: Akhilleus dört, Aias üç; bu sözcükler Modern Yunancada τέσσερα ve τρία’dır. Bu hikâyeyi anlatan hiçbir antik metin günümüze ulaşmamıştır; hikâye esas olarak vazolardan bilinir. Öbür yüzde ikizler Kastor ile Polydeukes, anne babaları Leda ve Tyndareos’la birlikte görülür. British Museum’daki bir amforada (yaklaşık MÖ 540) Akhilleus Amazon kraliçesi Penthesileia’yı öldürür ve iki ad yanlarına yazılmıştır. Boulogne-sur-Mer’deki bir amforada Eksekias, eylemin kendisini değil, kendi ölümü için kılıcı hazırlayan yalnız Aias’ı gösterir. Münih’teki kâsesi (envanter 8729) iç yüzeyi bir denize dönüştürür: Dionysos bir gemide yolculuk eder, direkten üzüm salkımlı bir asma yükselir ve çevrede yunuslar yüzer. Dış yüzeyi büyük boyalı gözler süsler.

Yunanistan’da Eksekias her antik sanat tarihinde yer alır. Yunan Dili Merkezi’nin çevrim içi antik Yunan sanatı tarihi onu tüm siyah figür üslubunun en önemli ressamı olarak niteler ve Vatikan amforasını gösterir. Ancak en ünlü imzalı eserleri yurt dışındaki müzelerdedir; bu yüzden öğrencilerin çoğu onu fotoğraflardan tanır. Bu sayfadaki Vatikan amforası fotoğrafıyla deneyin. Önce kimin nerede oturduğunu söyleyin: Ο Αχιλλέας κάθεται αριστερά (Akhilleus solda oturuyor) ve Ο Αίαντας κάθεται δεξιά (Aias sağda oturuyor). Sonra sayılarını söyleyin: τέσσερα (dört), τρία (üç). Son olarak üç şeyi ayırın: boyanmış resim, vazonun üzerine yazılmış antik sözcükler ve yanındaki modern müze etiketi.

• Vazolarında ad ΕΧΣΕΚΙΑΣ diye yazılır; sonraki Yunancanın Ξ yazdığı yerde ΧΣ vardır.
• Sonraki ressamlar, Akhilleus ile Aias’ın oyun oynadığı sahnesini yaklaşık 150 vazoda tekrarladı.
• Günümüze ulaşan en eski kaliks krater, şarap karıştırmak için geniş bir kap, Eksekias tarafından süslenmiştir.
• Vatikan amforasındaki imzası vazonun kendi sesiyle konuşur: “Eksekias beni boyadı ve yaptı”.