Spiridon Luis

Spyros Louis 12 Ocak 1873'te, o dönemde Atina'nın kuzeyinde kaynak suyuyla tanınan bir çiftçi köyü olan Marusi'de (Amarusio) doğdu. Babası Marusi suyunu şehirde satardı, oğlu da taşımasına yardım ederdi; her anlatının onu sucu diye anmasının nedeni budur, oysa çiftçilik de yapmış ve askerlik hizmetini de tamamlamıştı. Eski komutanlarından Albay Papadiamantopulos onu Oyunlar'dan önce düzenlenen maraton seçmelerine katılmaya teşvik etti.

İlk modern Olimpiyat Oyunları Nisan 1896'da Atina'da açıldı ve Fransız bilgin Michel Bréal'in MÖ 490'da Maraton'dan Atina'ya koşan haberci efsanesini onurlandırmak için önerdiği yepyeni bir yarış olan maraton 10 Nisan'da (o sırada Yunanistan'da kullanılan Jülyen takvimine göre 29 Mart) koşuldu. Yunanistan atletizmde hiçbir şey kazanamamıştı ve bütün şehir bu yarışı bekliyordu. 23 yaşındaki Louis son kilometrelerde yabancı favorileri geçti ve Panathinaiko Stadyumu'na tek başına girdi; Veliaht Prens Konstantin ile Prens Yorgo son metrelerde yanında koştu ve kalabalık adını haykırdı.

Marusi'deki evine döndü ve bir daha hiç yarışmadı. Kraldan su taşımasına yardımcı olacak bir at ve arabadan (başka bir anlatıma göre bir eşekten) başka bir şey istemediği söylenir; doğru olsun olmasın, her Yunan'ın anlattığı hikâye budur. 1936'da, 63 yaşında, Berlin Oyunları'na onur konuğu olarak davet edildi; orada geleneksel fustanella giydi ve Olympia'dan getirdiği bir zeytin dalını sundu. 26 Mart 1940'ta Marusi'de öldü.

Louis tek bir şey yaptı ve bunu önemli olan o tek günde yaptı. 1896 maratonu koşulan ilk maratondu: Maraton köyünden Atina'daki mermer stadyuma toprak yollarda yaklaşık 40 kilometre, çoğu Yunan on yedi yarışmacıyla. Başta Fransız Albin Lermusiaux öndeydi, sonra 800 ve 1.500 metreyi çoktan kazanmış olan Avustralyalı Edwin Flack öne geçti. İkisi de sıcakta çöktü ve Pikermi'de bir bardak şarap için durduğu söylenen Louis onları birer birer geçti. 2:58:50'lik derecesi ikinci gelen Harilaos Vasilakos'un yedi dakikadan fazla önündeydi ve Macar Gyula Kellner dışında ilk on sırayı dokuz Yunan aldı.

Zafer sporun çok ötesinde bir anlam taşıyordu. Yunanistan kıt parasını Oyunlar'ı yeniden canlandırmaya yatırmış, yabancı sporcular madalyaların çoğunu almıştı; bir Yunan'ın, bir Yunan efsanesi onuruna icat edilen yarışı kazanması bütün girişimi anlamlı kıldı. Oyunlar'ın kurucusu Pierre de Coubertin, maratonun Oyunlar'ın geleceğini güvence altına aldığını yazdı. Louis kazananın gümüş madalyasını (1896'da altın madalya yoktu), bir zeytin dalını ve bizzat Michel Bréal'in sunduğu gümüş kupayı aldı. Bu Bréal Kupası 2012'ye kadar ailede kaldı; o yıl torunu kupayı Londra'da açık artırmada rekor bir fiyata, 541.250 sterline sattı. Stavros Niarchos Vakfı yurduna dönmesi için kupayı satın aldı ve kupa şimdi Atina'da sergileniyor.

Yunanların fırlayıp kaçan herkese «Λούης» demesinin nedeni Louis'tir: «έγινε Λούης» (Louis oldu) son sürat kaçıp gitti demektir, «τρέχει σαν τον Λούη» ise hızlı bir koşucu için söylenir. 2004 Oyunları'nın yapıldığı, Marusi'deki Atina Olimpiyat Spor Kompleksi'nin ana stadyumu «Spyros Louis» Olimpiyat Stadyumu'dur; bu yüzden adı her futbol cumartesisinde duyulur. Marusi'de bir cadde, bir meydan ve bir heykel onun adını taşır; Münih'teki Olimpiyat Parkı'nın yanındaki bir bulvarın adı da Spiridon-Louis-Ring'dir. Kazandığı Bréal Kupası Atina'daki Stavros Niarchos Vakfı Kültür Merkezi'nde görülebilir, Berlin'de giydiği fustanella ise Ulusal Tarih Müzesi'nde saklanmaktadır. Atina Maratonu her kasım ayında hâlâ onun Maraton'dan Panathinaiko Stadyumu'na uzanan güzergâhını izler.

• 1896'da altın madalya yoktu: kazananlar gümüş madalya, bir diploma ve bir zeytin dalı alıyordu; Louis ayrıca Michel Bréal'in gümüş kupasını da aldı.
• 2012'de Londra'da 541.250 sterline satılan Bréal Kupası, bir olimpiyat hatırası için rekor fiyat oldu; o günden beri Akropolis Müzesi'nde ve Louvre'da sergilendi.
• Louis 10 Nisan 1896'dan sonra bir daha hiçbir resmî yarışta koşmadı.
• Leni Riefenstahl'ın Olympia (1938) filminde, fustanella içinde, 1936'da Berlin'e getirdiği zeytin dalını tutarken görülür.