Arystofanes z Bizancjum

Arystofanes urodził się w Bizancjum, mieście nazwanym później Konstantynopolem, a dziś Stambułem, około 257 roku p.n.e.; niektóre opracowania umieszczają jego narodziny kilka lat wcześniej. Bizantyjska encyklopedia znana jako Suda podaje, że jego ojciec, Apelles, był dowódcą wojskowym. Arystofanes przybył do Aleksandrii jako chłopiec i według tego samego źródła uczył się tam u Zenodota, pierwszego wydawcy Homera w Bibliotece, a później u poety Kallimacha. Łacińska forma Aristophanes Byzantius i grecka Αριστοφάνης ο Βυζάντιος oznaczają tego samego uczonego, którego nie należy mylić z poetą komicznym Arystofanesem z Aten.

Około 195 roku p.n.e. zastąpił Eratostenesa na stanowisku kierownika Biblioteki Aleksandryjskiej. Hasło w Sudzie, które współcześni badacze łączą z nim, choć podaje inne imię, mówi, że objął kierownictwo w wieku sześćdziesięciu dwóch lat, był podejrzewany o zamiar wyjazdu do króla Eumenesa II z Pergamonu, siedziby konkurencyjnej biblioteki, i przez pewien czas był więziony. Dodaje, że zmarł w wieku siedemdziesięciu siedmiu lat, co wskazuje na około 180 rok p.n.e. Rzymski architekt Witruwiusz opowiada późniejszą historię: jako sędzia królewskiego konkursu poetyckiego Arystofanes zdemaskował przepisane wiersze, przynosząc oryginalne księgi z półek Biblioteki. Jego najbardziej znanym uczniem był Arystarch z Samotraki.

Arystofanes zajmował się niemal każdą ważną dziedziną dawniejszej poezji greckiej. Dla Homera przygotował nowe wydanie, które poprawiało tekst Zenodota; jak wszystkie jego książki zaginęło i jest znane z późniejszych uczonych przypisów, scholiów. Przypisy te podają, że on i Arystarch umieścili „koniec” Odysei w księdze 23, w wersie 296, co jest oceną wciąż dyskutowaną. Wydał też Hezjoda i poetów lirycznych. Żywot Pindara zachowany na papirusie mówi, że podzielił pieśni Pindara na siedemnaście ksiąg, uporządkowanych według rodzaju pieśni, a badacze wywodzą krótkie wersy, czyli kola, późniejszych rękopisów lirycznych z jego pracy.

W dziedzinie teatru przypisuje mu się wiele starożytnych ὑποθέσεις (hipotez): krótkich wprowadzeń podających fabułę sztuki, postacie i szczegóły jej pierwszego wystawienia. Kilka z nich wciąż otwiera tragedie i komedie w średniowiecznych rękopisach. Jego Λέξεις (Lexeis, „Słowa”) gromadziły i objaśniały niezwykłe słownictwo, z działami o słowach określających wiek i o terminach pokrewieństwa; setki fragmentów przetrwały w późniejszych dziełach. Wraz z Arystarchem łączy się go z listami najlepszych autorów w każdym gatunku.

Tekst w dwóch szesnastowiecznych rękopisach mówi, że wynalazł znaki akcentu, przydechu i iloczasu samogłosek. Współcześni badacze traktują to ostrożnie, a niektórzy sądzą, że usystematyzował znaki będące już w użyciu. Podziwiał też Menandra, a pewien późny komentator przytacza jego słynne pytanie o tego dramatopisarza i życie.

Imię Arystofanesa powraca zawsze, gdy mowa o greckich akcentach. Pisownia politoniczna używała trzech akcentów, ostrego, ciężkiego i okalającego, wraz z przydechami. W 1982 roku Grecja przyjęła system monotoniczny, który zachowuje jeden znak, τόνος, pisany jak dawny akcent ostry. Wypróbuj tę zmianę na wersie cytowanym na tej stronie. W dawnej pisowni ὦ i ὑμῶν mają przydech i akcent okalający; w pisowni monotonicznej stają się ω i υμών. Następnie użyj τόνος, by rozróżnić dwa nowogreckie słowa: πότε (kiedy?) i ποτέ (nigdy). Napisz po jednym zdaniu z każdym, na przykład «Πότε διάβασες Μένανδρο;» (Kiedy czytałeś Menandra?) i «Δεν τον έχω διαβάσει ποτέ» (Nigdy go nie czytałem). Poziom C2 dotyczy nowogreckiego fragmentu tej strony, a nie samodzielnej lektury tekstów starożytnych.

• Bizancjum, jego miasto rodzinne, to miasto nazwane później Konstantynopolem, a dziś Stambułem.
• Starożytne słowo ὑπόθεσις, używane na określenie jego wprowadzeń do sztuk, żyje w nowogreckim jako υπόθεση, „fabuła” lub „sprawa”.
• Według Witruwiusza jego pamięć o księgach Biblioteki rozstrzygnęła królewski konkurs poetycki wbrew faworytom publiczności.
• Jego uczeń Arystarch z Samotraki również stanął później na czele Biblioteki Aleksandryjskiej.