Pawlos Matesis

Matesis urodził się w 1933 roku w Diwri, górskiej wiosce w Elidzie na zachodnim Peloponezie, która dziś nazywa się Lampia. Jego dzieciństwo przypadło na najmroczniejszą dekadę nowożytnej historii Grecji: okupację (1941–1944) i następującą po niej wojnę domową (1946–1949), lata głodu, represji i podzielonych wsi. Te doświadczenia, widziane oczami dziecka, stały się surowcem jego najlepszych dzieł.

Przeniósł się do Aten, studiował aktorstwo w szkole dramatycznej, a także muzykę, zdobywając dyplom ze skrzypiec. W latach 60. zaczął pisać sztuki: Ο σταθμός (Stacja) wygrała konkurs dramaturgiczny w 1964 roku, a Η τελετή (Ceremonia) otrzymała Państwową Nagrodę Teatralną w 1966 roku. Stał się jednym z dramatopisarzy pokolenia, które w latach 60. i 70. odnowiło teatr grecki, obok Luli Anagnostaki, Wasilisa Ziogasa i Dimitrisa Kechaidisa. Jego sztuki łączyły realizm, czarny humor i absurd, bezlitośnie przyglądając się greckiemu życiu rodzinnemu, społecznej hipokryzji i bliznom historii.

Matesis był też płodnym tłumaczem dla greckiej sceny, od Arystofanesa po Szekspira, Moliera, Tennessee Williamsa i Pintera, i pisał seriale telewizyjne. Po powieść sięgnął późno, po pięćdziesiątce, wydając Αφροδίτη (Afrodyta, 1986), i to właśnie powieść przyniosła mu sławę za granicą: Η μητέρα του σκύλου przetłumaczono na wiele języków. Pisał powieści do końca pierwszej dekady XXI wieku. W 2011 roku podczas przedstawienia w Theatro Technis doznał udaru i zmarł w Atenach 20 stycznia 2013 roku, tuż po swoich osiemdziesiątych urodzinach.

Jego teatr zaczął się w latach 60. od sztuk takich jak Η τελετή (Ceremonia), a kontynuowały go utwory takie jak Περιποιητής φυτών (Opiekun roślin, 1989), nagrodzony nagrodą Karolosa Kuna. Są one często groteskowe i zabawne na powierzchni, a okrutne pod spodem: zamknięte rodziny, małe miasteczka, ludzie uwięzieni w konwenansach i powracające poczucie, że życie publiczne w Grecji było teatrem kłamstw.

Η μητέρα του σκύλου (1990) to jego arcydzieło. Narratorka, Rarau, opowiada własne życie zdyszaną mówioną greką, pełną błędów, przysłów i komicznych nieporozumień. W czasie okupacji, w małym miasteczku, jej ojca nie ma, a matka, by wykarmić dzieci, sypia z żołnierzami okupanta. Po wyzwoleniu mieszkańcy golą matce głowę i oprowadzają ją po ulicach, a ona nigdy się nie podnosi. Rarau dorasta i zostaje aktorką, grając swoje role z ogromną dumą. Groza historii nigdy nie jest opisana wprost; przesącza się przez naiwny, czuły, oszukujący samą siebie głos kobiety, która nie chce być ofiarą. Efekt jest jednocześnie bardzo zabawny i miażdżący.

Jego późniejsze powieści, wśród nich Ο παλαιός των ημερών (Przedwieczny, 1994) i Πάντα καλά (Wszystko dobrze, 1998), dalej badały pamięć, rodzinę i grecką prowincję z tą samą mieszanką czułości i dzikiej ironii.

Η μητέρα του σκύλου to jedna z najczęściej czytanych greckich powieści ostatnich dziesięcioleci XX wieku. Studiują ją studenci literatury nowogreckiej, a po angielsku jest dostępna jako The Daughter, więc uczący się może czytać oba teksty równolegle i usłyszeć, co z głosu Rarau gubi przekład. Matesis należy także do historii powojennej sceny greckiej, a jego sztuki wciąż wracają do teatrów. Czytany razem z Dido Sotiriu i Jakowosem Kambanellisem, należy do pisarzy, którzy nauczyli Greków spoglądać wstecz na okupację i wojnę domową bez oficjalnego heroizmu. Jego książki są chronione prawem autorskim, szukaj ich więc w greckich księgarniach i bibliotekach.

• Swoją najsłynniejszą powieść, Η μητέρα του σκύλου, wydał w wieku około pięćdziesięciu siedmiu lat, po długiej karierze dramatopisarza.
• Powieść ukazała się po angielsku pod tytułem The Daughter.
• Narratorka Rarau mówi celowo łamaną, komiczną greką, co czyni książkę wyzwaniem i przyjemnością dla tłumaczy.
• Był też płodnym tłumaczem sztuk dla greckiej sceny.