Melpo Aksioti

Aksioti urodziła się w Atenach w 1905 roku, ale dorastała na Mykonos, wówczas biednej, cichej wyspie marynarzy i rolników, długo przed turystyką; jej rodzina pochodziła stamtąd, a domy wyspy, jej wiatry i głosy jej kobiet miały wypełniać jej książki do końca życia. Otrzymała dobre wykształcenie, w tym znajomość francuskiego, i od końca lat 20. mieszkała w Atenach, gdzie zaczęła pisać i torować sobie drogę jako pisarka.

Jej pierwsza powieść, Δύσκολες νύχτες (Trudne noce), ukazała się w 1938 roku, w czasie dyktatury Metaksasa, a druga, Θέλετε να χορέψομε Μαρία; (Zatańczymy, Mario?), w 1940 roku. W 1936 roku wstąpiła do Partii Komunistycznej, a podczas okupacji niemieckiej brała udział w ruchu oporu EAM. W 1947 roku, gdy szalała wojna domowa, wyjechała do Francji; wydalona w 1950 roku wraz z innymi greckimi komunistami, osiadła w NRD, gdzie mieszkała głównie w Berlinie Wschodnim i od 1958 roku wykładała literaturę nowogrecką na Uniwersytecie Humboldtów.

Na powrót do Grecji pozwolono jej dopiero w 1964 roku i w tych ostatnich latach napisała najbardziej osobiste książki swojej kariery. Zmarła w Atenach 22 maja 1973 roku.

Δύσκολες νύχτες zerwała z realizmem, który dominował w greckiej prozie lat 30. Nie ma tu linearnej fabuły: okruchy pamięci, sceny z wyspiarskiego dzieciństwa, przerywające sobie głosy, przejścia między pierwszą a trzecią osobą oraz między przeszłością a teraźniejszością. Wzorem jest nie tyle jakiś grecki pisarz, ile Proust i europejscy moderniści, ale materia jest całkowicie grecka: dom, sąsiedzi, plotki i żałoba małej społeczności. Krytycy byli podzieleni; jedni widzieli tylko chaos, inni rozpoznali nowy sposób pisania. Θέλετε να χορέψομε Μαρία; posuwa eksperyment dalej, śledząc życie wewnętrzne młodej kobiety w Atenach.

W latach 40. jej pisarstwo stało się otwarcie polityczne: Εικοστός αιώνας (Wiek dwudziesty, 1946) to kronika greckiej historii widzianej z lewej strony, a na wygnaniu pisała opowiadania i reportaże o ruchu oporu i wojnie domowej.

Późne utwory wracają do pamięci, teraz już z doświadczeniem klęski i wygnania za sobą. Το σπίτι μου (Mój dom, 1965) to medytacja nad rodzinnym domem na Mykonos i przedmiotami w nim. Κάδμω (Kadmo, 1972), jej ostatnia książka, to hybryda poematu prozą i autobiografii, długi strumień pamięci o dzieciństwie, historii, miłości i śmierci, w gęstym i muzycznym języku. Dziś często czyta się ją jako jej arcydzieło.

Przez dziesięciolecia Aksioti była na wpół zapomniana, zbyt modernistyczna dla Partii i zbyt komunistyczna dla powojennego greckiego establishmentu literackiego. Od lat 80. badacze i czytelnicy odkrywają ją na nowo i dziś uważa się ją za kluczową postać greckiego modernizmu obok pisarzy Pokolenia lat 30., takich jak Seferis i Elitis, oraz za jedną z ważnych pisarek Grecji XX wieku, obok Margarity Liberaki i innych. Jej książki zostały wznowione, a jej archiwum i lata w Berlinie Wschodnim stały się przedmiotem badań. Na Mykonos, wśród letnich tłumów, dawna wyspa, którą opisała, przetrwała na jej kartach. Uczeń na poziomie C2 powinien zacząć od pierwszych rozdziałów Δύσκολες νύχτες albo kilku stron Κάδμω, czytanych powoli, na głos.

• Dorastała na Mykonos dziesiątki lat przed tym, zanim stała się ona międzynarodową wyspą wakacyjną, i przez całe życie pisała o jej dawnym życiu.
• Wydalona z Francji w 1950 roku, spędziła ponad dekadę w NRD, wykładając literaturę nowogrecką na Uniwersytecie Humboldtów.
• Jej pierwszą powieść, wydaną w 1938 roku, często nazywa się pierwszą grecką powieścią modernistyczną.