Kosmas Politis

Kosmas Politis urodził się jako Paraskewas (Paris) Taweludis w Atenach 16 marca 1888 roku, ale w 1890 roku jego rodzina przeniosła się do Smyrny, wielkiego greckojęzycznego portu Azji Mniejszej, i tam dorastał. Smyrna sprzed 1922 roku była bogatym, wielojęzycznym miastem Greków, Turków, Ormian, Żydów i Lewantyńczyków, a jej ulice, nabrzeża i ogrody wypełniały jego wyobraźnię do końca życia. Nie od razu został pisarzem: od siedemnastego roku życia pracował w bankach w Smyrnie, a po katastrofie małoazjatyckiej w 1922 roku, która położyła kres greckiej Smyrnie, kariera bankowa zaprowadziła go do Paryża, Londynu, Aten (1924) i Patr (1934).

Prozę zaczął publikować późno, tuż po czterdziestce, pod nazwiskiem Kosmas Politis, a w latach trzydziestych znalazł się, choć starszy, wśród pisarzy Pokolenia Lat Trzydziestych, którzy przyjęli jego powieści jako część odnowy greckiej prozy. W 1942 roku stracił posadę w banku i odtąd utrzymywał się głównie z przekładów: Szekspir, Boccaccio, Poe, Joyce, Faulkner, Steinbeck. W 1944 roku wstąpił do Partii Komunistycznej, później był członkiem założycielem lewicowej EDA, a jego wybory polityczne drogo go kosztowały w latach po wojnie domowej; w dniu zamachu stanu w 1967 roku został aresztowany i przesłuchany. Przez długi czas publikował niewiele; potem, po siedemdziesiątce, powrócił ze swoją najlepszą książką, Στου Χατζηφράγκου (1963). Zmarł w Atenach w 1974 roku, w roku, w którym do Grecji powróciła demokracja.

Λεμονοδάσος (Gaj cytrynowy, 1930), jego pierwsza powieść, to historia miłości i pożądania rozgrywająca się w gajach cytrynowych na wybrzeżu naprzeciw wyspy Poros, napisana liryczną, zmysłową prozą, która zaskoczyła czytelników przyzwyczajonych do realistycznych opowieści wiejskich. Eroica (1937), której tytuł nawiązuje do symfonii Beethovena, opowiada o grupie dorastających chłopców w nadmorskim miasteczku, ich zabawach, pierwszej miłości i pierwszym spotkaniu ze śmiercią; w 1938 roku otrzymała Nagrodę Państwową, często nazywa się ją najpiękniejszą grecką powieścią o dorastaniu, a w 1960 roku Michael Cacoyannis nakręcił na jej podstawie film, znany po angielsku jako Our Last Spring (Nasza ostatnia wiosna). Późniejsze powieści, takie jak Εκάτη (Hekate, 1933) i Το Γυρί (Giri, 1944), kontynuują jego eksperymenty z czasem, pamięcią i punktem widzenia.

Jego arcydziełem jest Στου Χατζηφράγκου (W Hadzifrangu, 1963). Hadzifrangu było robotniczą dzielnicą Smyrny, a powieść śledzi tłum jej dzieci, rzemieślników, marynarzy, księży, prostytutek i marzycieli w latach przed 1922 rokiem, mieszając głosy greckie, tureckie i lewantyńskie, miejscowy żargon i pamięć. Nie ma jednej fabuły: książka jest kroniką, na wpół komiczną, na wpół tragiczną, świata, o którym czytelnik wie, że wkrótce strawi go ogień. Politis jest modernistą w europejskim sensie, bliskim duchem Proustowi i Joyce’owi w traktowaniu czasu i głosu wewnętrznego, ale jego temat jest głęboko grecki: dzieciństwo, morze, utrata i miasto, które każda grecka rodzina uchodźców wspominała jak raj.

Politis jest pisarzem dla pisarzy: mniej znanym szerokiej publiczności niż Wenezis czy Dido Sotiriu, ale podziwianym przez krytyków jako jeden z najoryginalniejszych greckich powieściopisarzy XX wieku. Στου Χατζηφράγκου uchodzi dziś za klasykę literatury Azji Mniejszej i jest książką, którą warto przeczytać, jeśli chce się usłyszeć grekę dawnej Smyrny. Eroica jest studiowana jako wzór powieści o dorastaniu, a film Cacoyannisa z nadmorskimi scenami wciąż łatwo znaleźć. Jego powieści były wznawiane w Grecji, a ich miejsce w uniwersyteckich kursach literatury nowogreckiej jest pewne. Dla uczącego się na poziomie C2 rozdział Eroiki to wymagający, ale satysfakcjonujący pierwszy krok.

• Kosmas Politis to pseudonim; urodził się jako Paraskewas (Paris) Taweludis.
• Pierwszą powieść opublikował w wieku około czterdziestu dwóch lat, po karierze w bankowości.
• Michael Cacoyannis zekranizował jego powieść Eroica w 1960 roku pod angielskim tytułem Our Last Spring.
• Jego ostatnia i największa powieść, o dzielnicy Smyrny, ukazała się, gdy miał siedemdziesiąt pięć lat.