Konstandinos Tsatsos

Tsatsos urodził się w Atenach 1 lipca 1899 roku. Studiował prawo na Uniwersytecie Ateńskim (1914–1918), a od 1925 roku odbywał studia podyplomowe w Heidelbergu, gdzie jego myślenie ukształtowała filozofia prawa szkół neokantowskich. Po powrocie do Grecji uzyskał doktorat z prawa w Atenach w 1929 roku, a w 1933 roku katedrę filozofii prawa na Uniwersytecie Ateńskim; wykładami i książkami był dla całego pokolenia studentów głosem liberalnej, humanistycznej idei prawa i państwa.

Był ściśle związany ze światem literackim. W 1930 roku poślubił Ioannę Seferiadi, siostrę poety Jeorjosa Seferisa i również pisarkę, i należał do kręgu tak zwanego Pokolenia lat trzydziestych, pisarzy i artystów poszukujących nowoczesnej kultury greckiej. Z Seferisem prowadził w latach 1938–39 publiczną wymianę esejów o poezji, którą czyta się do dziś.

Po wyzwoleniu wszedł do polityki: w 1945 roku był ministrem, w 1946 roku po raz pierwszy został wybrany do parlamentu i piastował stanowiska ministerialne w kilku rządach, w tym ministra oświaty (1949–1950); przez wiele lat był bliskim współpracownikiem Konstandinosa Karamanlisa. Po upadku dyktatury w 1974 roku przewodniczył komisji parlamentarnej, która opracowała nową Konstytucję z 1975 roku. W czerwcu 1975 roku parlament wybrał go na prezydenta Republiki; urząd ten sprawował do 1980 roku, kiedy jego następcą został Karamanlis. Do Akademii Ateńskiej wybrano go w 1961 roku, a w 1966 roku był jej prezesem. Pisał do końca życia i zmarł w Atenach 8 października 1987 roku.

Jako filozof Tsatsos zajmował się naturą prawa i jego wykładnią, relacją między prawem, moralnością i państwem oraz społeczną i polityczną myślą starożytnych Greków. Należał do tradycji humanistycznej: prawo było dla niego nie tylko techniką reguł, lecz wyrazem wartości, a grecka polis pozostawała wzorem wspólnoty wolnych obywateli. Jego styl był klasyczny i jasny, bliższy esejowi niż traktatowi, a obszerne studium poświęcił Kostisowi Palamasowi: Παλαμάς (Palamas, 1936).

Jego najczęściej czytanym momentem literackim jest dialog o poezji z Seferisem. W 1938 roku Tsatsos, pisząc jako czytelnik wychowany na estetyce klasycznej, skrytykował poezję nowoczesną za jej niejasność i zerwanie z klarownością sensu i formy. Seferis odpowiedział swoim Διάλογος πάνω στην ποίηση (Dialog o poezji), broniąc wolności i trudności nowoczesnego wiersza, a Tsatsos z kolei mu odpisał. Wymiana stała się klasycznym greckim sporem o modernizm, momentem, w którym dwie strony Pokolenia lat trzydziestych ujęły swoje idee w słowa. Teksty zebrano później jako Ένας διάλογος για την ποίηση (Dialog o poezji, 1975). W późniejszych latach Tsatsos zwrócił się ku krótkiej formie i wydał tomy Αφορισμοί και διαλογισμοί (Aforyzmy i rozmyślania, 1965–1969), zwięzłe refleksje o życiu, sztuce, władzy i śmierci w duchu francuskich moralistów.

Tsatsos to jedna z tych greckich postaci, które łączyły uniwersytet, literaturę i państwo. Jego rola w pierwszych latach demokracji przywróconej po 1974 roku należy do najnowszej historii, której uczy się każdy grecki uczeń. Dla czytelników podstawowym tekstem jest wymiana Seferis–Tsatsos o poezji, regularnie wznawiana i studiowana jako klasyczny grecki spór o poezję nowoczesną: przeczytaj ją obok wiersza Seferisa i zdecyduj, po której jesteś stronie. Jego aforyzmy są na tyle krótkie, że zaawansowany uczeń może czytać jeden dziennie, ćwicząc się w gęstej, wycyzelowanej greckiej prozie.

• Był szwagrem Jeorjosa Seferisa: jego żona, Ioanna Tsatsu, była siostrą poety.
• Do Akademii Ateńskiej wybrano go w 1961 roku, a w 1966 roku był jej prezesem.
• Był pierwszym prezydentem Republiki wybranym na podstawie Konstytucji z 1975 roku.
• Pod koniec życia pisał tomy aforyzmów, gatunku rzadkiego w literaturze greckiej.