Jorgos Joanu

Joanu urodził się w Salonikach 20 listopada 1927 roku w ubogiej rodzinie uchodźców z Tracji Wschodniej, która osiadła w mieście po wymianie ludności w latach 20. Dorastał w robotniczych dzielnicach wokół dworca kolejowego, w świecie uchodźców, drobnych kupców i, do 1943 roku, żydowskich sąsiadów. Jako nastolatek przeżył niemiecką okupację i widział deportację Żydów z miasta do obozów zagłady; to doświadczenie wielokrotnie powracało w jego pisarstwie.

Studiował historię i archeologię na Uniwersytecie w Salonikach i został nauczycielem greckiego, przez większość życia zawodowego ucząc w szkołach średnich. Zaczynał jako poeta, od tomów Ηλιοτρόπια (Słoneczniki, 1954) i Τα χίλια δέντρα (Tysiąc drzew, 1963), zanim odnalazł swój prawdziwy głos w prozie dzięki Για ένα φιλότιμο (Dla poczucia honoru, 1964).

Uczył w Atenach i w innych miejscach Grecji, a przez dwa lata od 1962 roku w greckiej szkole w Bengazi w Libii. Osiadłszy w Atenach, stał się w latach 70. centralną postacią tamtejszego życia literackiego, a w 1979 roku otrzymał Pierwszą Nagrodę Państwową za opowiadanie za Το δικό μας αίμα. Był też zapalonym badaczem kultury ludowej: redagował zbiory pieśni i baśni ludowych oraz wydał teksty teatru cieni Karagiozisa w trzech tomach (1971–1972). Zmarł w Atenach 16 lutego 1985 roku w wieku 57 lat, wkrótce po wydaniu Η πρωτεύουσα των προσφύγων (Stolica uchodźców), swojego ostatniego portretu rodzinnego miasta.

Charakterystyczną formą Joanu jest «πεζογράφημα», krótki, kilkustronicowy tekst prozą, opowiadany w pierwszej osobie, który swobodnie przechodzi od anegdoty do wspomnienia, wyznania i eseju. Narrator spaceruje po Salonikach, przypomina sobie scenę z dzieciństwa, obserwuje nieznajomego w kawiarni lub w pociągu i powoli odsłania samotność, pragnienie, poczucie winy. Ton jest prosty i potoczny, ale każde słowo jest ważone, a pod spokojną powierzchnią płynie podskórny nurt ironii.

Jego zbiory Για ένα φιλότιμο (1964), Η σαρκοφάγος (Sarkofag, 1971), Η μόνη κληρονομιά (Jedyne dziedzictwo, 1974) i Το δικό μας αίμα (Nasza własna krew, 1978) składają się na moralną mapę powojennych Salonik: dzielnice uchodźców z ich upartą dumą, okupację i jej głód, zaginioną społeczność żydowską, stłumioną zmysłowość prowincjonalnego miasta, obłudę szanowanego towarzystwa. Pisał dyskretnie, lecz jednoznacznie o męskim pożądaniu, a z rzadką uczciwością o Zagładzie Żydów z Salonik, w czasach, gdy niewielu greckich pisarzy podejmowało ten temat. W Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984) zwrócił się ku samemu miastu, jego ulicom i budynkom, broniąc jego pamięci przed buldożerami modernizacji.

Joanu to stały punkt greckich antologii szkolnych i wielu Greków czyta go po raz pierwszy w liceum; jego teksty są na tyle krótkie, by przeczytać je za jednym posiedzeniem, idealne dla uczącego się na poziomie C2. Przejdź się wokół starego dworca i po dzielnicy Wardaris w Salonikach z Η πρωτεύουσα των προσφύγων w ręku, a zobaczysz miasto jego oczami. Krytycy umieszczają go, razem z Manolisem Anagnostakisem, w sercu introspektywnej i miejskiej «szkoły salonickiej» powojennej literatury. Jego książki są wciąż wznawiane, a jego wydania tekstów Karagiozisa nadal służą badaczom teatru cieni. Strona serwisu o Anagnostakisie uzupełnia portret literackich Salonik.

• Wiele jego tekstów prozą liczy zaledwie dwie lub trzy strony.
• Zaczynał jako poeta, zanim zwrócił się ku krótkiej prozie, z której zasłynął.
• Był jednym z pierwszych greckich pisarzy, którzy pisali o deportacji Żydów z Salonik, której był świadkiem jako nastolatek.
• Jego prawdziwe nazwisko brzmiało Sorolopis; pisał jako Giorgos Ioannou.