Solon

Solon urodził się około 630 r. p.n.e. w jednym ze starych rodów arystokratycznych Aten, lecz jego ojciec roztrwonił rodzinny majątek i Solon zarabiał na życie handlem, podróżując morzem. Najpierw zasłynął jako poeta i agitator: gdy Ateńczycy, wyczerpani przegrywaną wojną z Megarą o wyspę Salaminę, zakazali komukolwiek proponować jej wznowienie, Solon podobno wpadł na agorę, udając szaleńca, i wyrecytował elegię Σαλαμίς (Salamina), która tak ich zawstydziła, że znów stanęli do walki, i Salamina została w końcu zdobyta.

Około 594 r. p.n.e. Ateny stały u progu wojny domowej. Biedni chłopi z Attyki byli zadłużeni u bogatych, a na ich zastawionych polach stały kamienie graniczne, ὅροι; niewypłacalnych sprzedawano w niewolę. Obie strony zgodziły się uczynić Solona archontem z pełnią władzy do zreformowania państwa. Dokonał tego w ciągu jednego roku, po czym, jak głosi opowieść, kazał Ateńczykom przysiąc, że przez dziesięć lat nie zmienią jego praw, i opuścił miasto, by nikt nie mógł naciskać na niego, aby je zmienił. Podróżował do Egiptu, gdzie rozmawiał z kapłanami w Sais, i do Lidii; Herodot umieszcza w tych latach jego słynną rozmowę z królem Krezusem w Sardes.

Po powrocie zastał stronnictwa znów skłócone, a swego krewnego Pizystrata zabiegającego o tyranię. Solon, już stary, ostrzegał Ateńczyków wierszem, że sami budują swoją niewolę, ale go nie posłuchano. Zmarł około 560 r. p.n.e., wkrótce po tym, jak Pizystrat przejął władzę.

Reformy Solona znamy z jego własnych wierszy, z Ἀθηναίων Πολιτεία (Ustrój polityczny Aten) Arystotelesa i z Plutarcha. Pierwszą była σεισάχθεια, «strząśnięcie ciężarów»: wszystkie długi zabezpieczone na ziemi lub osobie umorzono, kamienie graniczne wyrwano, zniewolonych za długi Ateńczyków uwolniono, a sprzedanych za granicę wykupiono, i na zawsze zakazano obracania obywatela w niewolnika za długi. W wierszu jambicznym wzywa czarną Ziemię na świadka, że uwolnił ją od kamieni. Odmówił jednak ponownego podziału ziemi, co przysporzyło mu wrogów po obu stronach, i powiedział to wierszem z pewną dumą.

Następnie przebudował ustrój, opierając go na majątku zamiast na urodzeniu. Obywateli podzielono na cztery klasy według plonów z ich ziemi, πεντακοσιομέδιμνοι, ἱππεῖς, ζευγῖται i θῆτες; najwyższe urzędy przypadały najbogatszym, ale każdy obywatel, nawet najbiedniejszy, zasiadał w zgromadzeniu i w sądzie ludowym, Ἡλιαία, do którego można było odwołać się od decyzji urzędników. Arystoteles przypisuje mu radę czterystu. Jego prawa, regulujące wszystko, od dziedziczenia i posagu po sadzenie drzew oliwnych i zachowanie żałobników na pogrzebach, spisano na obrotowych drewnianych tablicach, ἄξονες, wystawionych publicznie. Z jego poezji zachowało się około 280 wersów: elegia Εὐνομία (Dobry porządek), która wini za nieszczęścia miasta chciwość jego przywódców, wiersze o okresach życia człowieka, o bogactwie i sprawiedliwości oraz wers o starzeniu się w ciągłym uczeniu.

Imię Solona jest w grece synonimem mądrego prawodawcy: polityka, który przygotuje rozsądną ustawę, nazywa się półżartem «ο Σόλων», a «σολώνειος» znaczy rozważny i umiarkowany. Jeszcze trafniej, σεισάχθεια to słowo żywe: każdy program oddłużeniowy proponowany w greckim parlamencie od 2010 r. ktoś nazwał σεισάχθεια, zwykle przypominając, jak daleko mu do oryginału. Uczniowie poznają jego reformy na lekcjach historii starożytnej w pierwszej klasie liceum, a opowieść Herodota o Solonie i Krezusie z morałem «μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε», nikogo nie nazywaj szczęśliwym przed końcem, należy do antycznych tekstów, które pamięta większość Greków. Οδός Σόλωνος w centrum Aten, ulica wydziału prawa i księgarń, nosi jego imię, a delficka maksyma «μηδὲν ἄγαν», nic ponad miarę, przypisywana jest mu od starożytności. Strona ma lektury C2 o Krezusie i Solonie oraz o opowieści o Atlantydzie, którą według Platona przywiózł z Egiptu.

• Jest najwcześniejszym Ateńczykiem, którego własne słowa się zachowały: około 280 wersów, cytowanych przez późniejszych autorów.
• Opowieść Platona o Atlantydzie, w Timajosie i Kritiasie, przedstawiona jest jako coś, co Solon usłyszał od egipskich kapłanów w Sais i przywiózł do Aten.
• Jego spotkanie z Krezusem, opowiedziane przez Herodota, jest niemal na pewno chronologicznie niemożliwe; Krezus został królem około 560 r. p.n.e., gdy Solon umierał.
• Odmówił zostania tyranem Aten, choć, jak sam mówi, wielu go do tego namawiało, i napisał wiersz drwiący z tych, którzy uważali go za to za głupca.