Elli Aleksiu

Elli Aleksiu urodziła się w Heraklionie 22 maja 1894 roku jako czwarte dziecko wydawcy i dziennikarza Stilianosa Aleksiu. Jej najstarszą siostrą była pisarka Galatea Kazantzaki, a pisał także jej brat Lefteris Aleksiu. Po kształceniu nauczycielskim została w 1914 roku mianowana do Trzeciej Chrześcijańskiej Szkoły dla Dziewcząt w dzielnicy Agia Paraskewi w Heraklionie, biednej szkoły, którą miejscowi przezywali „parszywą szkołą”. Później uczyła francuskiego. W 1920 roku poślubiła Wasosa Daskalakisa i zamieszkała w Atenach. Pewnego wieczoru opowiedziała mu epizod ze swojej klasy, a on nalegał, by go spisała. Opowiadanie Frantzeskos ukazało się w 1923 roku w czasopiśmie Filiki Etaireia Fotisa Kondoglu pod pseudonimem Elli Klirodeti.

W 1928 roku Aleksiu wstąpiła do Komunistycznej Partii Grecji. W czasie dyktatury Metaksasa była aresztowana i przesłuchiwana, a podczas okupacji działała w grupie pisarzy frontu oporu EAM. W 1945 roku francuskie stypendium zawiodło ją do Paryża, gdzie studiowała na Sorbonie i poznała Paula Éluarda i Louisa Aragona. W latach 1949–1962 mieszkała w Rumunii jako doradczyni do spraw żłobków, internatów i podręczników dla greckich dzieci uchodźców. Wróciła do Grecji po śmierci Galatei w 1962 roku. W 1966 roku trafiła do więzienia na podstawie nakazu z 1952 roku, a po protestach opinii publicznej została uniewinniona. Zmarła w Atenach 28 września 1988 roku.

Pierwsza książka Aleksiu, zbiór opowiadań Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή (Ciężkie zmagania o małe życie, 1931), zebrała szkolne historie zapoczątkowane przez Frantzeskosa. Trzy lata później ukazała się Γ΄ Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον (Trzecia Chrześcijańska Szkoła dla Dziewcząt, 1934), oparta na jej latach w Heraklionie. Tytuł zachowuje dawną, oficjalną końcówkę -ον; dzisiejsze słowo to παρθεναγωγείο. W powieści pierwsza klasa jest podzielona między dwie nauczycielki. W oddziale pani Kalliopi panuje doskonała cisza. Nowa nauczycielka, pani Elli, prowadzi żywą klasę, w której, jak mówią uczennice, nikt nie dostaje lania, nikt nie krzyczy i często są małe wycieczki. Dziewczęta z surowego oddziału zaczynają przemykać na tamte lekcje, a pani Kalliopi reaguje ostro. Poprzez ten prosty konflikt książka pyta, czemu właściwie służy szkoła.

Biedne dzieci, sieroty, chorzy uczniowie i dzieci, które muszą pracować, wciąż powracają w jej opowiadaniach; dokument telewizji ERT przypisuje jej 121 opowiadań. W Bukareszcie wydała powieść Με τη λύρα (Z lirą, 1959). Po powrocie do Grecji napisała Για να γίνει μεγάλος (By stać się wielkim, 1966), biografię Nikosa Kazantzakisa, swojego byłego szwagra, oraz powieść Δεσπόζουσα (Dominująca, 1972). Pisała też książki dla dzieci, sztuki i wspomnienia, a także przełożyła wspomnienia Maksima Gorkiego o Tołstoju, Andriejewie i Czechowie.

Jej opowiadania znów są w druku: w 2022 roku wydawnictwo Kastaniotis opublikowało Τα Διηγήματα 1923–1983 (Opowiadania) z przedmową literaturoznawczyni Andy Katsiki-Giwalu. Archiwum internetowe ERT przechowuje dokument Μονόγραμμα (Monogram) z 1984 roku, w którym Aleksiu, wtedy niemal dziewięćdziesięcioletnia, wspomina kreteńskie dzieciństwo, nauczanie i ruch oporu; film jest po grecku. Część jej papierów przechowuje ELIA, Greckie Archiwum Literackie i Historyczne.

Spróbuj krótkiego zadania. Przeczytaj tekst C2 i zdanie z powieści o klasie nowej nauczycielki. Podkreśl η δασκάλα, η μαθήτρια, η τάξη i το διάλειμμα. Następnie napisz pięć greckich zdań o jednym dniu w szkole, od dzwonka po drogę do domu, używając πρώτα, έπειτα, ενώ i στο τέλος. Na koniec porównaj oficjalne Παρθεναγωγείον z tytułu z codziennym παρθεναγωγείο.

• Jej pierwsze opowiadanie ukazało się pod pseudonimem, bo, jak później wspominała, za bardzo się wstydziła, by je podpisać.
• Miała około dziewięćdziesięciu lat, gdy ERT sfilmowała ją w 1984 roku do cyklu Monogram.
• Przez trzynaście lat mieszkała w Rumunii, organizując naukę greckich dzieci uchodźców.
• Napisała biografię Nikosa Kazantzakisa, który był mężem jej siostry Galatei.