Manolis Triantafyllidis

Triantafyllidis urodził się w Atenach 15 listopada 1883 roku, w Grecji podzielonej przez kwestię językową. Państwo, szkoły i gazety używały katharewusy, „oczyszczonego” języka bliskiego grece starożytnej, podczas gdy wszyscy mówili w dimotiki, języku żywym. Po studiach filozoficznych w Atenach wyjechał do Niemiec, by studiować językoznawstwo u Karla Krumbachera, obronił doktorat z rozprawą o zapożyczeniach w średniowiecznej grece ludowej (Marburg, 1909) i wrócił przekonany, że dimotiki nie jest zepsutym dialektem, lecz pełnoprawnym językiem z własnymi regułami, który zasługuje na naukowy opis i nauczanie w szkołach.

W 1910 roku był jednym z założycieli Εκπαιδευτικός Όμιλος (Towarzystwa Oświatowego), grupy, do której przystąpili pedagodzy Aleksandros Delmuzos i Dimitris Glinos i która walczyła o dimotiki w edukacji. Gdy rząd Eleftheriosa Wenizelosa wprowadził w 1917 roku pierwszą reformę oświatową, Triantafyllidis i Delmuzos zostali mianowani starszymi inspektorami szkolnictwa podstawowego i wraz z Glinosem nią kierowali; po raz pierwszy greccy uczniowie szkół podstawowych uczyli się czytać z książek we własnym języku. Reformę cofnięto po wyborach w 1920 roku, a walka trwała jeszcze dziesięciolecia. W 1926 roku został profesorem językoznawstwa na nowym Uniwersytecie w Salonikach, gdzie wykładał do 1934 roku. W 1939 roku państwo zleciło komisji pod jego kierownictwem oficjalną gramatykę dimotiki, która ukazała się w 1941 roku. Ostatnie lata spędził w Atenach i tam zmarł 20 kwietnia 1959 roku, zapisując swój majątek uniwersytetowi na instytut poświęcony grece nowożytnej.

Od wczesnego studium Ξενηλασία ή ισοτέλεια (Wygnanie czy równouprawnienie, 1905), które pytało, czy greka powinna przepędzić swoje obce słowa, czy przyjąć je jako równe, Triantafyllidis pracował nad tym samym zadaniem: opisać grekę taką, jaką się naprawdę mówi. Pisał o historii języka, o ortografii, o nauczaniu i brał udział w zażartych debatach publicznych swoich czasów, zawsze posługując się argumentami, a nie obelgami.

Jego głównym dziełem jest Νεοελληνική Γραμματική (της Δημοτικής) (Gramatyka nowogrecka [dimotiki]), wydana w 1941 roku przez państwowe wydawnictwo podręczników szkolnych, a w 1949 roku uzupełniona krótszą wersją dla szkół, Μικρή νεοελληνική γραμματική. Przedstawiała jasno rzeczowniki, czasowniki i ortografię wspólnego języka mówionego i wyznaczała granicę między tym, co należy do standardowej dimotiki, a tym, co jest dialektem lub uczonym zapożyczeniem. Kiedy w 1976 roku, po upadku dyktatury, dimotiki stała się wreszcie oficjalnym językiem greckiej oświaty i państwa, to właśnie ta gramatyka, w wersjach szkolnych, stała się normą. Każdy grecki uczeń od tamtej pory uczył się tabel koniugacji i deklinacji, które się z niej wywodzą. Instytut założony dzięki jego spadkowi przy Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach kontynuował pracę: w 1998 roku wydał Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Słownik standardowej greki nowożytnej), z którego Grecy i uczący się korzystają codziennie.

Jeśli uczysz się greki nowożytnej, niemal na pewno korzystasz z dorobku Triantafyllidisa, nie wiedząc o tym: sposób, w jaki gramatyki przedstawiają przypadki greckich rzeczowników czy dwie koniugacje czasowników, wywodzi się z jego gramatyki. Instytut Studiów Nowogreckich, Fundacja Manolisa Triantafyllidisa, przy Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach wydaje gramatyki, studia i słownik, który można bezpłatnie przeglądać w internecie. Sprawdź dowolne słowo w «Triantafyllidisie», a korzystasz bezpośrednio z jego spuścizny. Ulice w greckich miastach noszą jego imię. A ilekroć Grecy spierają się o ortografię, akcenty czy zapożyczenia, pada jego nazwisko.

• Grecy nazywają Słownik standardowej greki nowożytnej (1998) po prostu «Triantafyllidisem», choć ukazał się prawie czterdzieści lat po jego śmierci.
• Współkierował reformą z 1917 roku, która po raz pierwszy wprowadziła czytanki w dimotiki do greckich szkół podstawowych.
• Jego gramatyka z 1941 roku stała się podstawą szkolnej greki dopiero po 1976 roku, gdy dimotiki ogłoszono językiem oficjalnym.
• Cały swój majątek zapisał Uniwersytetowi w Salonikach na założenie instytutu greki nowożytnej.