Poliklet

Poliklet (Πολύκλειτος), zapisywany też jako Polyclitus lub Polycletus, pracował w brązie w drugiej połowie V wieku p.n.e., mniej więcej w latach 450–420 p.n.e. Platon i Pauzaniasz nazywają go Argiwczykiem. Autorzy łacińscy, tacy jak Pliniusz i Cyceron, nazywają go Sykiończykiem, co współcześni badacze zwykle uważają za pomyłkę. Kierował argiwskim warsztatem, którego uczniowie i następcy przenieśli jego metody do IV wieku p.n.e. Należy go odróżnić od Polikleta Młodszego, późniejszego artysty tej samej tradycji, któremu współcześni badacze zwykle przypisują teatr w Epidauros, wymieniany przez Pauzaniasza jako dzieło „Polikleta”.

O jego życiu prywatnym nie zapisano prawie nic. Jego karierę odtwarza się z dzieł i ze świadectw spisanych znacznie później. Nie jest znany żaden jego oryginalny brąz, dlatego jego posągi bada się poprzez rzymskie i późnohellenistyczne kopie marmurowe, bazy z inskrypcjami oraz opisy autorów takich jak Pauzaniasz, Pliniusz i Galen. W Olimpii archeolodzy znaleźli bazę z inskrypcją dla posągu młodego zwycięzcy Kyniskosa z Mantinei, którą badacze łączą z typem Atlety Westmacotta w British Museum; związek ten jest prawdopodobny, a nie pewny. Gdy stara świątynia Hery koło Argos spłonęła w 423 p.n.e., Poliklet wykonał według Pauzaniasza nowy siedzący posąg kultowy ze złota i kości słoniowej.

Κανών (Kanon) był traktatem pisanym, dziś zaginionym. Tytuł oznacza miarę, linijkę lub wzorzec. Galen, piszący w II wieku n.e., przytacza pogląd, że piękno polega na współmierności, συμμετρία (symmetria), części: palca do palca, palców do dłoni i tak dalej aż do całego ciała, jak napisano w Kanonie Polikleta. Wspomina też chwalony posąg, który sam nosił nazwę Kanon. Autorzy antyczni nie przekazują samych liczb, a współczesne rekonstrukcje systemu pozostają hipotezami. To, że posąg zwany Kanonem jest Δορυφόρος (Doryforosem, Włócznikiem), przyjmuje się tradycyjnie, ale jest to przedmiotem sporu.

Doryforos i Διαδούμενος (Diadumenos, młodzieniec wiążący na głowie przepaskę zwycięzcy, prawdopodobnie ok. 430 p.n.e.) ukazują pozę najbardziej kojarzoną z jego nazwiskiem. Postać opiera ciężar na jednej nodze, podczas gdy druga jest rozluźniona, a klatka piersiowa i miednica przechylają się w przeciwnych kierunkach; Metropolitan Museum nazywa tę wyliczoną pozę standardową formułą, obecną niemal we wszystkich przypisywanych mu dziełach. Pliniusz podaje, że Poliklet wygrał konkurs rzeźbiarzy na Amazonkę w Efezie, choć wciąż sporne jest, który zachowany typ Amazonki kopiuje jego posąg. Pauzaniasz opisuje jego Herę w Argos: siedzącą, w koronie z Charytami i Horami, z granatem i berłem zwieńczonym kukułką.

W Grecji większy od naturalnej wielkości Diadumenos znaleziony na Delos, marmurowa kopia z ok. 100 p.n.e., stoi w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach; ruiny Herajonu Argiwskiego leżą koło Argos. Spróbuj z Diadumenosem z Metropolitan Museum, którego fotografia jest w domenie publicznej. Głowa, ramiona, podudzia i pień drzewa są antyczne; reszta to odlew wykonany z kopii z Delos. Opisz go trzema greckimi zdaniami: Στηρίζεται στο δεξί πόδι (Opiera się na prawej nodze), Το αριστερό πόδι μένει χαλαρό (Lewa noga pozostaje rozluźniona), Σηκώνει τα χέρια για να δέσει την ταινία (Unosi ręce, by zawiązać przepaskę). Potem dodaj czwarte zdanie, mówiące, że to, co widzisz, jest kopią, a nie zaginionym oryginałem z brązu.

• Autorzy antyczni spierali się o jego ojczyznę: Platon i Pauzaniasz nazywają go Argiwczykiem, Pliniusz Sykiończykiem.
• Galen wspomina chwalony posąg, który podobnie jak traktat nazywał się Kanon.
• Diadumenos z Metropolitan Museum łączy antyczne marmurowe części z odlewem kopii z Delos przechowywanej w Atenach.
• Plutarch przytacza jego uwagę, że praca jest najtrudniejsza, gdy glina dochodzi do paznokcia; jej dokładny sens jest sporny.