Leven
Theognis kwam uit Megara, een stad tussen Athene en Korinthe. Zijn data zijn onzeker. Antieke chronografen plaatsten hem rond de 58e of 59e Olympiade, dus ongeveer 548–544 v.Chr., terwijl sommige moderne geleerden hem in de late 7e eeuw v.Chr. plaatsen. Plato noemt hem in de Wetten een burger van het Siciliaanse Megara. Antieke commentatoren bespraken dat al, en de meeste geleerden denken dat hij uit het Megara bij Athene kwam; een oude verklaring zegt dat de Siciliaanse stad hem eerde met haar burgerschap.
Bijna alles wat we over zijn leven weten, komt uit de gedichten zelf. De spreker hoort bij de oude adellijke families, die hij ἐσθλοί (de goeden) noemt, en ziet met bitterheid hoe nieuwe rijken, de κακοί (de slechten), macht krijgen in de stad. Hij klaagt dat hij niet al zijn medeburgers kan behagen. Sommige gedichten noemen reizen naar Sicilië, Euboea en Sparta. Omdat de verzameling veel stemmen mengt, beschrijven deze details de poëtische spreker; ze vormen geen zekere biografie. De jonge Kyrnos, ook aangesproken als Πολυπαΐδης (zoon van Polypaos), is degene tot wie de raad gericht is.
Werk
De gedichten van Theognis zijn elegieën: korte stukken in disticha, gezongen of voorgedragen met de aulos op het συμπόσιο (symposion), het drinkfeest van aristocratische vrienden. Ongeveer 1.400 regels zijn bewaard in één verzameling, vaak Theognidea genoemd. Veel passages zijn ὑποθῆκαι (leefregels), raad van een oudere man aan Kyrnos: omgaan met goede mannen, geen eer of rijkdom zoeken met schandelijke daden en belangrijke plannen maar met weinig vrienden delen. Eén distichon zegt dat een betrouwbare man in een zwaar conflict goud en zilver waard is.
De verzameling is niet het werk van één persoon. Sommige regels zijn ook bewaard onder de namen van Solon, Mimnermos en Tyrtaios, en andere komen van onbekende dichters. Daarom zien geleerden de aanspreking van Kyrnos vaak als teken dat een passage waarschijnlijker van Theognis zelf is. In de regels 19–26 spreekt de dichter over een σφραγίς (zegel) op zijn verzen, zodat iedereen zal zeggen: dit zijn de woorden van Theognis van Megara. Geleerden discussiëren nog over wat het zegel is: misschien de naam van Kyrnos, misschien de eigen naam van de dichter. In de regels 237–254 zegt hij tegen Kyrnos dat zijn gedichten hem vleugels hebben gegeven: jonge mannen zullen zijn naam op feestmalen zingen, lang na zijn dood.
Nalatenschap in het Griekenland van nu
Theognis wordt vandaag gelezen in Griekse school- en universiteitsbloemlezingen van archaïsche lyriek, en het Centrum voor de Griekse Taal publiceert passages uit zijn elegieën online met nieuwgriekse vertalingen. Begin met de twee regels bij „Een regel om te onthouden” en onze nieuwgriekse weergave: van de goeden leer je goede dingen. Het niveau A1 hoort bij de korte leestekst van deze pagina, niet bij het antieke origineel. Zoek daarna twee woorden in de weergave, καλούς (goede) en μάθεις (je leert), en schrijf drie eigen zinnen: Αυτός είναι ο φίλος μου. Ο φίλος μου είναι καλός. Εμπιστεύομαι τον φίλο μου (Dit is mijn vriend. Mijn vriend is goed. Ik vertrouw mijn vriend). Zeg ze hardop met de echte naam van een vriend.
Wist je dat?
- In de passage over het „zegel” voegt de dichter eraan toe dat zelfs Zeus niet iedereen behaagt, of hij nu regen stuurt of tegenhoudt.
- De naam Kyrnos komt steeds weer terug in de verzameling, vaak in de vocatief Κύρνε (Kyrnos!).
- Sommige regels uit de verzameling zijn ook bewaard onder de naam van Solon, de Atheense wetgever.
- Plato noemt Theognis een burger van het Siciliaanse Megara, een bewering die al in de oudheid omstreden was.
Belangrijkste werken
| Griekse titel | Titel | Jaar |
|---|---|---|
| Ἐλεγεῖαι 19–26 (η «σφραγίς») | Elegieën, regels 19–26 — het „zegel” met de naam van Theognis | 6th c. BC |
| Ἐλεγεῖαι 27–38 | Elegieën, regels 27–38 — raad aan Kyrnos: ga om met de goeden | 6th c. BC |
| Ἐλεγεῖαι 77–78 | Elegieën, regels 77–78 — een betrouwbare man is goud en zilver waard | 6th c. BC |
| Ἐλεγεῖαι 237–254 | Elegieën, regels 237–254 — vleugels voor Kyrnos: poëzie en roem | 6th c. BC |
Een zin om te onthouden
ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἄπ᾽ ἐσθλὰ μαθήσεαι· ἢν δὲ κακοῖσιν συμμίσγῃς, ἀπολεῖς καὶ τὸν ἐόντα νόον.
In het Grieks van nuΑπό τους καλούς θα μάθεις καλά· αν όμως σμίξεις με τους κακούς, θα χάσεις και το μυαλό που έχεις.
esthlôn mèn gàr áp’ esthlà mathḗseai; ḕn dè kakoîsin symmísgēis, apoleîs kaì tòn eónta nóon.
Van de goeden zul je goede dingen leren; maar als je je met de slechten mengt, verlies je zelfs het verstand dat je hebt.
