Roula Pateraki

Roula Pateraki werd geboren in Thessaloniki. Ze heeft verteld dat het theater oorspronkelijk niet haar eigen keuze was: toen ze ongeveer tien was, zagen haar leraren haar talent en stuurden haar ouders haar naar het toneel. Op die leeftijd stond ze voor het eerst op het podium, als Isaak in Η Θυσία του Αβραάμ (Het offer van Abraham). Ze studeerde af in Engelse letterkunde aan de Aristoteles-Universiteit van Thessaloniki, volgde de toneelschool van Kyriazis Charatsaris en speelde bij het professionele gezelschap Ελεύθερο Θέατρο (Vrij Theater).

In Thessaloniki was ze medeoprichter van de Theaterwerkplaats en daarna richtte ze haar eigen Επιθεώρηση Δραματικής Τέχνης (Revue voor Toneelkunst) op, die van 1978 tot 1985 tegelijk toneelschool en professioneel gezelschap was. Daar regisseerde en speelde ze onder meer stukken van Tom Stoppard, Samuel Beckett en Henrik Ibsen. Na haar verhuizing naar Athene richtte ze in 1990 het Dramatisch Theater Roula Pateraki op.

Als actrice speelde ze hoofdrollen zoals Rebekka West in Ibsens Rosmersholm, Marguerite Gautier in De dame met de camelia’s en Molly Bloom uit James Joyces Ulysses. Ze speelde ook in films, onder meer in Το μόνον της ζωής του ταξείδιον (De enige reis van zijn leven) van Lakis Papastathis. In 2016 regisseerde en speelde ze een toneelversie van Breaking the Waves in het Nationaal Theater van Griekenland.

Pateraki staat bekend om veeleisend theater met de tekst in het middelpunt en om repetities die vele maanden kunnen duren. De acteur Giannis Palamiotis, die in Thessaloniki bij haar leerde en met haar werkte, verbindt haar aanpak met gestileerd Scandinavisch acteren, met Grotowski en Peter Brook, en met filmmakers als Bergman, Dreyer en Tarkovski. Zelf zegt ze dat ze haar eigen systeem van acteeroefeningen ontwikkelde via August Strindberg, wiens Προς Δαμασκόν (Naar Damascus) ze in 2016 in de Onassis Stegi bracht als eerste Griekse productie van het stuk.

Haar werk met antieke teksten is voor leerders extra interessant. Voor het Nationaal Theater voegde ze in 2008 in het antieke Epidaurus Οιδίπους Τύραννος (Koning Oedipus) en Οιδίπους επί Κολωνώ (Oedipus in Kolonos) samen tot één voorstelling. Ze maakte met Giannis Lignadis een nieuwe Nieuwgriekse versie in plaats van een bestaande vertaling te gebruiken; ze schrapte alleen herhalingen en behield de koorliederen en de monologen van Oedipus. In 2014 bewerkte ze de geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog van Thucydides tot Το μανιφέστο του πολέμου (Het manifest van de oorlog), deel I, voor het Kleine Theater van het antieke Epidaurus, met als slot de grafrede van Perikles.

Ze heeft zich ook ingezet voor moderne Griekse toneelschrijvers. In 2018 regisseerde ze in Peiraios 260 een drie uur durende ‘rode voorstelling’ op basis van elf stukken van Loula Anagnostaki, en in 2019 voltooide ze een trilogie naar Πεθαίνω σα χώρα (Ik sterf als een land) van Dimitris Dimitriadis met een voorstelling in een onafgebouwde metrotunnel in Piraeus.

De voorstellingen van Pateraki laten zien hoe het Griekse theater antieke en moderne teksten levend houdt door ze in het Grieks van nu uit te spreken. Het digitale archief van het Nationaal Theater bewaart het programmaboekje en foto’s van haar Oedipus uit 2008, en het Athens Epidaurus Festival heeft pagina’s over haar projecten rond Thucydides en Anagnostaki. Probeer thuis een kleine repetitie: kies een zin uit de Griekse tekst op deze pagina, bijvoorbeeld Οι ηθοποιοί διαβάζουν το κείμενο (De acteurs lezen de tekst). Lees hem één keer gewoon en volg daarna twee aanwijzingen van een partner: πιο αργά (langzamer) en πιο δυνατά (luider). Wissel van rol. Deze aanwijzingen zijn onze eigen oefening, geen woorden uit haar voorstellingen.

• Haar eerste rol, rond haar tiende, was de jongen Isaak in Het offer van Abraham.
• Voordat ze acteren leerde, studeerde ze af in Engelse letterkunde.
• Haar Anagnostaki-project uit 2018 liep gelijktijdig met een aparte ‘witte voorstelling’ in een andere zaal van hetzelfde gebouw.
• Een van haar voorstellingen in 2019 vond plaats in een onafgebouwde metrotunnel, voor slechts 60 toeschouwers.