Grigoris Bithikotsis

Grigoris Bithikotsis werd op 11 december 1922 geboren in Peristeri, toen een arme wijk aan de westrand van Athene, in een groot gezin. Hij werkte als loodgieter en speelde gitaar. Hij ontmoette Mikis Theodorakis voor het eerst in 1948, tijdens zijn militaire dienst, toen Theodorakis politiek gevangene was. In 1949 kwam hij als componist in de platenwereld, met «Το καντήλι τρεμοσβήνει», en de hele jaren vijftig zong hij het populaire λαϊκό-lied in de kleine muziekzalen van Athene zonder een ster te worden.

Alles veranderde in 1960, toen de componist Mikis Theodorakis, terug uit Parijs, een volksstem zocht voor zijn nieuwe liederen op gedichten van Jannis Ritsos. Theodorakis wilde een zanger uit het volk, geen operastem, en hij koos Bithikotsis. Hun opname van de Επιτάφιος (Epitaphios) was een sensatie, en de jaren daarna werkten de twee bijna onafgebroken samen: concertzalen, openluchttheaters, platen die in enorme aantallen werden verkocht. Tijdens de militaire dictatuur (1967–1974), toen de muziek van Theodorakis verboden was, bleef Bithikotsis het populaire repertoire zingen en nam hij op met vele andere componisten.

Hij bleef optreden tot op hoge leeftijd, in clubs en op televisie, en bleef een zeer geliefde figuur, eenvoudig en humoristisch in zijn interviews. Hij stierf op 7 april 2005 in Marousi, Athene, op 82-jarige leeftijd.

De grote gave van Bithikotsis was dat hij moeilijke poëzie liet klinken als een alledaags lied. In de Επιτάφιος (Epitaphios, 1960), de klaagzang van Ritsos van een moeder over haar zoon die bij een staking werd gedood, zong hij met een bouzouki achter zich, als in een taverna, en het gedicht bereikte mensen die nooit een dichtbundel hadden opengeslagen. In Επιφάνεια (Epifanie, 1962) zong hij de verzen van Seferis in het lied dat bekend staat als Άρνηση (Weigering), «Στο περιγιάλι το κρυφό», dat elke Griek uit het hoofd kent.

Zijn beroemdste werk is Το Άξιον Εστί (Axion Esti, „Waardig is het”), het oratorium dat Theodorakis schreef op het lange gedicht van Odysseas Elytis, voor het eerst uitgevoerd in 1964. Bithikotsis is de „volkszanger” van het werk, en zijn liederen daaruit, Ένα το χελιδόνι (Eén enkele zwaluw) en Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ (Geestelijke zon van de gerechtigheid), werden hymnen van hoop en vrijheid. Naast deze grote cycli nam hij honderden populaire liederen op en schreef hij er zelf enkele, zoals Του Βοτανικού ο μάγκας (De bink van Votanikos); in totaal componeerde hij meer dan tweehonderd liederen. Zijn stem was niet gepolijst: ze was krachtig, warm en een beetje rauw, de stem van een buurman, en juist daarom vertrouwden de Grieken haar.

Om Bithikotsis te leren kennen, luistert u naar Ένα το χελιδόνι uit Το Άξιον Εστί, en daarna naar Άρνηση: beide worden gezongen op schoolfeesten, op concerten en aan tafel bij zomerse bijeenkomsten. De originele opnamen uit de jaren zestig van de Epitaphios en de Axion Esti, met zijn stem, zijn online makkelijk te vinden. In Peristeri, zijn geboortewijk, eert de gemeente zijn naam, en de Griekse televisie toont vaak zijn oude optredens met Theodorakis. Veel Grieken zeggen nog steeds dat niemand Theodorakis zo heeft gezongen als hij. Op deze site kunt u lezen over de dichters wier woorden hij zong, Ritsos en Elytis, en over Theodorakis zelf.

• Theodorakis koos hem in 1960 voor de Epitaphios juist omdat hij een volkszanger was en geen geschoolde klassieke stem.
• Hij zong de woorden van twee Nobelprijswinnende dichters, Seferis en Elytis, lang voordat de meeste van zijn luisteraars ze lazen.
• Hij schreef en componeerde ook een aantal van zijn eigen populaire liederen.
• Hij werd geboren in Peristeri, een arbeiderswijk in het westen van Athene, en presenteerde zich altijd als een man uit de buurt.