Athanasios Diakos

Diakos werd rond 1788 geboren in de bergen van Phocis en Doris, ten noorden van Delphi; twee dorpen, Artotina en Ano Mousounitsa, eisen hem op, en het tweede is sindsdien ter ere van hem omgedoopt tot «Αθανάσιος Διάκος». Zijn familienaam wordt meestal opgegeven als Massavetas of Grammatikos. Als jongen trad hij in een klooster in en werd diaken, in het Grieks διάκος, en die titel bleef als achternaam aan hem hangen. Volgens de overlevering verliet hij het klooster na een ruzie met een Ottomaanse ambtenaar en trok hij de bergen in, waar hij zich bij de kleften aansloot en later als armatolos, een gewapende wachter onder Ottomaans gezag, diende in de bende van Odysseas Androutsos.

Toen in het voorjaar van 1821 de Revolutie uitbrak, bracht Diakos zijn mannen op de been in de streek van Livadeia. Eind april trok een Ottomaans leger onder Omer Vrioni en Köse Mehmed naar het zuiden, richting Peloponnesos, en de Grieken probeerden het tegen te houden bij de rivier de Spercheios, vlak bij de oude pas van Thermopylae. Diakos hield met een paar honderd man de brug van Alamana. De meeste andere Griekse bendes trokken zich terug; hij bleef. Na urenlang vechten werd hij, gewond en met gebroken zwaard, gevangengenomen. In Lamia bood men hem zijn leven aan als hij van geloof veranderde en de Ottomanen diende. Hij weigerde, en op 24 april 1821 werd hij terechtgesteld, volgens de overlevering gespietst of aan het spit geroosterd. Hij was ongeveer drieëndertig.

Diakos schreef geen boeken; zijn werk is één veldslag en één dood, en de manier waarop Grieken die sindsdien vertellen. Militair gezien was het gevecht bij Alamana een nederlaag: het Ottomaanse leger stak de Spercheios over en trok verder naar het zuiden. Maar het vond plaats slechts weken na de eerste opstanden van maart 1821, toen niemand wist of de Revolutie zou overleven, en het verhaal van een man die standhield bij Thermopylae, de plek van Leonidas en de driehonderd, gaf de opstand al in de allereerste dagen een held. Binnen enkele maanden verspreidde het nieuws van zijn dood zich door de dorpen, en de Grieken begonnen over hem te spreken als over een nieuwe Leonidas.

De volksoverlevering gaf hem zijn woorden. In het beroemdste κλέφτικο τραγούδι (kleftenlied) over hem wordt Diakos op een lenteochtend naar zijn dood geleid en kijkt hij om zich heen naar de bloeiende takken en het jonge gras. Het lied laat hem zeggen hoe slecht de Dood het moment heeft gekozen: «Για δες καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει». Een andere regel die de overlevering hem in de mond legt, is zijn antwoord op het aanbod om van geloof te veranderen: «Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω» (Als Griek ben ik geboren, als Griek zal ik sterven). In 1867 schreef de dichter Aristotelis Valaoritis een lang gedicht, Αθανάσιος Διάκος, en negentiende-eeuwse schilders beeldden hem af op de brug met zijn gebroken zwaard. Die beelden, meer nog dan de slag zelf, maakten van Diakos een nationaal symbool.

In Lamia staat een standbeeld van Diakos vlak bij de plek waar hij werd terechtgesteld, en de stad herdenkt hem elk jaar in april rond de verjaardag van zijn dood. Zijn geboorteplaats in Phocis draagt zijn naam, en straten en pleinen met de naam Αθανασίου Διάκου of gewoon Διάκου zijn er in bijna elke Griekse stad, waaronder een bekende straat bij de Akropolis in Athene. Griekse kinderen leren hem op school kennen rond 25 maart, de nationale feestdag, als ze het volkslied over zijn laatste ochtend en het verhaal van Alamana lezen. Een goed idee: zoek het volkslied «Του Διάκου» op en lees de eerste twee regels, die een beginner al woord voor woord kan begrijpen. Wie over de oude rijksweg van Athene naar Lamia rijdt, doorkruist het dal van de Spercheios waar de slag plaatsvond.

• Διάκος is geen familienaam maar een kerkelijke titel: hij was diaken in een klooster voordat hij strijder werd.
• De brug van Alamana ligt maar een paar kilometer van Thermopylae, en daarom vergeleken de Grieken hem met Leonidas.
• Zijn geboortedorp in Phocis werd naar hem omgedoopt tot Athanasios Diakos.
• Hij stierf op 24 april 1821, amper een maand nadat de Revolutie was begonnen.