Elli Lambeti

Ze werd op 13 april 1926 als Elli Loukou geboren in Vilia, een bergdorp in West-Attika, en groeide op in Athene. In 1941, op haar vijftiende, zakte ze voor het toelatingsexamen van de toneelschool van het Nationaal Theater, maar dankzij haar oom, de acteur Stamatis Loukos, werd ze toegelaten tot de nieuwe toneelschool van de grote actrice Marika Kotopouli. Ze nam de artiestennaam Lambeti aan, die haar oom had voorgesteld, en kreeg al snel hoofdrollen in de commerciële theaters van Athene.

In 1952 richtte ze een toneelgezelschap op met Giorgos Pappas en de acteur Dimitris Horn, haar partner op het toneel en van 1953 tot 1959 ook in het leven; samen werden ze het meest bewonderde paar van het Atheense toneel en speelden ze modern Europees en Amerikaans drama naast Griekse stukken. In dezelfde tijd ontdekte de film haar. Michael Kakogiannis castte haar in zijn eerste film, Κυριακάτικο ξύπνημα (Zondags ontwaken, 1954), en daarna in Το κορίτσι με τα μαύρα (Het meisje in het zwart, 1956) en Το τελευταίο ψέμα (De laatste leugen, 1958). In de jaren zestig en zeventig werkte ze vooral in het theater en was ze minder vaak op het doek te zien. Ze kreeg kanker en stierf op 3 september 1983 in New York, zevenenvijftig jaar oud.

Lambeti's kunst was terughoudendheid. Het Griekse toneelspel van die tijd was luid en hoogdravend; zij sprak zacht, bewoog weinig en liet de camera haar gezicht vinden. Critici vergeleken haar met de grote actrices van de Europese film, en voor een hele generatie was ze gewoon «η Λαμπέτη» (de Lambeti).

Κυριακάτικο ξύπνημα (Zondags ontwaken, 1954) is een lichte komedie over een verloren lot dat de hoofdprijs wint, en over de levens die het op zijn kop zet. Η κάλπικη λίρα (Het valse goudstuk, 1955) van Giorgos Tzavellas, een episodefilm die een vals gouden pond door Athene volgt, gaf haar en Horn een van zijn verhalen. Το κορίτσι με τα μαύρα (Het meisje in het zwart, 1956), opgenomen op het eiland Hydra, is haar meesterwerk: ze speelt Marina, een verlegen jonge vrouw in de rouw, bespot door de roddels van een klein eiland, die verliefd wordt op een bezoeker uit Athene. De film draaide in 1956 in competitie in Cannes en maakte zowel Lambeti als Kakogiannis in het buitenland bekend. In Το τελευταίο ψέμα (De laatste leugen, 1958) speelt ze de dochter van een burgerlijke Atheense familie die haar geld kwijt is maar de schijn ophoudt, en die naar een rijk huwelijk wordt geduwd. In alle drie de films geeft ze een gezicht aan de Griekse vrouw van de jaren vijftig, gevangen tussen oude regels en nieuwe hoop.

Lambeti is nog altijd het voorbeeld van de Griekse filmactrice. Haar drie films met Kakogiannis zijn gerestaureerde klassiekers die op de Griekse televisie en op filmretrospectieven worden vertoond, en Het meisje in het zwart is de beste om mee te beginnen: de witte huizen en de haven van Hydra in zwart-wit, en een liefdesverhaal dat een leerling met ondertitels kan volgen. Toneelscholen in Athene praten nog steeds over haar natuurlijke stijl, en theatermensen gebruiken haar naam als kortweg voor een actrice met een zeldzame gevoeligheid. Ga je naar Hydra, loop dan vanaf de haven omhoog door de steegjes waar de film werd opgenomen.

• Lambeti was een artiestennaam; ze werd geboren als Elli Loukou.
• Haar drie bekendste films werden alle drie geregisseerd door Michael Kakogiannis, jaren vóór zijn Zorba de Griek.
• Het meisje in het zwart werd op Hydra opgenomen, toen het eiland nog een rustige plek was, vóór het toerisme.
• Jarenlang leidden zij en Dimitris Horn hun eigen toneelgezelschap in Athene.