Konstantinos Kanaris

Kanaris werd geboren op Psara, een rotsachtig eiland bij Chios waarvan de bewoners van de zee leefden, waarschijnlijk rond 1790; het precieze jaar is niet bekend. Hij groeide op aan boord van koopvaardijschepen en was scheepskapitein toen in 1821 de Griekse Revolutie begon. Psara leverde samen met Hydra en Spetses de vloot van de revolutie: koopvaardijbrikken die tot oorlogsschepen werden omgebouwd, en oude boten die tot πυρπολικά (branders) werden gemaakt, gevuld met teer, buskruit en droog hout, om tegen een vijandelijk schip te worden gestuurd, aangestoken en op het laatste moment verlaten.

In april 1822 landde een Ottomaanse troepenmacht op Chios en doodde of verslaafde een groot deel van de bevolking, een bloedbad dat Europa schokte. In de nacht van 6 op 7 juni 1822 (oude stijl), terwijl de Ottomaanse vloot voor Chios voor anker lag en het einde van de ramadan vierde, bracht Kanaris zijn brander langszij het vlaggenschip van de Kapudan Pasja, de Ottomaanse admiraal, en stak het in brand. Het schip explodeerde; de admiraal en een groot aantal van zijn mannen kwamen om, en Kanaris ontsnapte in een kleine boot. Later dat jaar verbrandde hij voor Tenedos nog een Ottomaans schip.

Na de onafhankelijkheid diende hij de nieuwe staat meer dan vijftig jaar: als marineofficier en admiraal, als minister en meermaals als premier, onder meer in 1864 en opnieuw in 1877. Hij nam deel aan de beweging die koning Otto in 1862 afzette. Hij stierf in september 1877 in Athene, in functie als hoofd van een regering van nationale eenheid, en ligt begraven op de Eerste Begraafplaats van Athene.

Kanaris schreef geen boeken; zijn werk was een handvol nachtelijke aanvallen die de oorlog op zee veranderden. De Ottomaanse marine had grote linieschepen met veel kanonnen; de Grieken hadden kleine, snelle koopvaardijschepen. Branders waren het wapen dat het verschil maakte, en Kanaris werd er de meester van. Wat zijn aanvallen beroemd maakte, waren de stalen zenuwen die ze vergden: de bemanning moest een explosieve boot pal tegen de vijandelijke romp varen, hem daar met haken vastmaken, de lont aansteken en wegroeien voordat het vuur zich verspreidde. Eén fout betekende de dood.

Het verbranden van het vlaggenschip bij Chios in juni 1822 was de spectaculairste klap van de hele oorlog. Het gebeurde slechts weken na het bloedbad van Chios, en de Grieken zagen het als wraak; voor Europa was het het bewijs dat de opstandelingen konden vechten. De Franse dichter Victor Hugo schreef een gedicht getiteld Canaris in zijn bundel Les Orientales (1829), en schilders in Parijs en Londen beeldden het brandende schip af. Kanaris bleef vechten: voor Tenedos in 1822, en in 1825 leidde hij een gedurfde poging om de Egyptische vloot in de haven van Alexandrië in brand te steken, die mislukte maar de vijand verontrustte. Toen zijn eigen eiland Psara in 1824 door de Ottomaanse vloot werd verwoest, was hij een van degenen die ontsnapten en de strijd voortzetten.

In vredestijd was hij een rustige, bijna zwijgzame man, door alle partijen gerespecteerd omdat hij als eerlijk gold. Die reputatie verklaart waarom hij op moeilijke momenten, zelfs als oude man, werd gevraagd de regering te leiden.

Elk Grieks kind leert op school over Kanaris, meestal rond 25 maart, de Onafhankelijkheidsdag, wanneer de helden van 1821 worden herdacht met schoolvoorstellingen en gedichten. Straten en pleinen met de naam Κανάρη zijn er in bijna elke Griekse stad, en de Griekse marine heeft verscheidene oorlogsschepen naar hem vernoemd, waaronder een modern fregat. Op Psara, het kleine eiland waar hij vandaan kwam, is de herinnering aan hem overal, en de verwoesting van Psara in 1824 wordt herdacht in het beroemde korte gedicht van Dionysios Solomos «Η καταστροφή των Ψαρών» (De verwoesting van Psara), dat een leerder in een paar minuten kan lezen. In het Nationaal Historisch Museum in Athene zijn portretten en relikwieën van de branderkapiteins te zien. Een leerder kan beginnen met het korte verhaal van de nacht bij Chios en daarna schilderijen van het brandende vlaggenschip opzoeken.

• Niemand weet precies wanneer hij werd geboren: er worden jaren tussen ongeveer 1790 en 1795 genoemd.
• Victor Hugo, de schrijver van Les Misérables, schreef een gedicht ter ere van hem.
• Hij was premier van Griekenland toen hij in 1877 stierf, op ruim tachtigjarige leeftijd.
• Zijn geboorte-eiland Psara werd in 1824 door de Ottomaanse vloot verwoest; hij ontsnapte en vocht nog drie jaar door.