Markos Botsaris

Botsaris werd rond 1788 geboren in Souli, een groep versterkte dorpen in de bergen van Epirus, in een van de leidende clans; zijn vader was Kitsos Botsaris. De Souliotes, orthodoxe christenen die zowel Grieks als Albanees spraken, hadden lang weerstand geboden aan Ali Pasja van Ioannina. In 1803 viel Souli uiteindelijk, en de Souliotische families verlieten hun huizen: sommige gingen naar Parga, en velen, onder wie de familie Botsaris, staken over naar Korfoe en de andere Ionische Eilanden. Daar diende de jonge Markos jarenlang in een Albanees regiment onder buitenlands bevel, en rond 1809 schreef hij een kleine Grieks-Albanese woordenlijst van het Souliotische dialect op, een document dat nog altijd bestaat.

Toen Ali Pasja in 1820 met de sultan brak, keerden de Souliotes terug naar Epirus, en Botsaris sloot zich aan bij het geheime genootschap Filiki Eteria. In de Revolutie vocht hij in West-Griekenland: in de slag bij Peta in juli 1822, een zware Griekse nederlaag, en tijdens het eerste beleg van Missolonghi in de winter van 1822–23, dat de verdedigers doorstonden. In augustus 1823 trok een groot Ottomaans leger onder Mustafa Pasja naar het zuiden. In de nacht van 8 op 9 augustus (21 augustus volgens de moderne kalender) leidde Botsaris een paar honderd Souliotes in een verrassingsaanval op het kamp bij Karpenisi. De aanval slaagde, maar Botsaris werd neergeschoten en stierf diezelfde nacht. Zijn mannen droegen zijn lichaam naar Missolonghi, waar hij werd begraven.

Botsaris liet geen boeken en weinig brieven na; wat hij naliet, is een veldslag en een voorbeeld. De nachtelijke aanval bij Karpenisi was militair gezien een kleine actie en hield het Ottomaanse leger niet tegen. Maar het verhaal van een kapitein die de gevaarlijkste plek koos, aan het hoofd van zijn mannen, en sneuvelde op het moment van de overwinning, verspreidde zich meteen over heel Griekenland en Europa. Solomos tekende op, en Griekse schoolboeken vertellen het nog steeds, hoe hij op de vooravond van de slag, toen andere kapiteins hem de generaalsaanstelling van de regering misgunden, die verscheurde om de Grieken eensgezind te houden.

In het buitenland viel zijn dood in de jaren waarin Europa vol enthousiasme was voor de Griekse zaak. In 1825 publiceerde de Amerikaanse dichter Fitz-Greene Halleck Marco Bozzaris, een lang gedicht dat Amerikaanse schoolkinderen decennialang uit het hoofd leerden, en ook Dionysios Solomos, de dichter van het Griekse volkslied, schreef verzen over hem. Zijn familie bleef dicht bij de nieuwe Griekse staat: zijn broer Kostas Botsaris werd generaal en senator, en zijn dochter Katerina, Rosa genoemd, werd hofdame van koningin Amalia in Athene en was beroemd om haar schoonheid. Voor Grieken hoort Botsaris bij het hele verhaal van Souli: het verzet tegen Ali Pasja, de vrouwen van Zalongo, de ballingschap op Korfoe en de terugkeer om in 1821 te vechten.

Loop door een willekeurige Griekse stad en je vindt waarschijnlijk een οδός Μάρκου Μπότσαρη, een Markos Botsarisstraat; ook scholen en pleinen dragen zijn naam. In Missolonghi ligt zijn graf in de Κήπος των Ηρώων (Tuin van de Helden), het park waar de stad de herinnering bewaart aan het beleg en aan de buitenlanders, zoals Lord Byron, die de Grieken hielpen. Kinderen leren zijn naam op de basisschool als een van de helden van 1821, en op 25 maart, de Griekse Onafhankelijkheidsdag, verschijnt zijn portret naast dat van Kolokotronis en Bouboulina. De plek van de nachtelijke aanval, bij Kefalovryso nabij Karpenisi, is gemarkeerd met een monument voor hem. Wie Engels leest, ziet in het gedicht van Halleck het best hoe buitenlandse lezers in de 19e eeuw hem zagen.

• De Grieks-Albanese woordenlijst die hij rond 1809 op Korfoe opschreef, is een van de weinige geschreven bronnen van het Souliotische dialect.
• Het gedicht «Marco Bozzaris» (1825) van Fitz-Greene Halleck maakte hem beroemd in de Verenigde Staten.
• Hij stierf in de nacht dat zijn aanval slaagde, bij Karpenisi in augustus 1823.
• Zijn dochter Rosa Botsari werd hofdame aan het hof van koning Otto en koningin Amalia.